Plus

Archeologische ‘verborgen schat’ gevonden onder Betty Asfalt Complex

Bouwlieden hebben een 3 meter diepe waterkelder uit de 18de eeuw gevonden onder het Betty Asfalt Complex aan de Nieuwezijds Voorburgwal. ‘Ik heb nog nooit een ontdekking van deze afmeting gedaan.’

De 3 meter diepe waterkelder.  Beeld Jan Reinier van der Vliet
De 3 meter diepe waterkelder.Beeld Jan Reinier van der Vliet

Een klein gaatje in de vloer van het theater leidde afgelopen week tot de ontdekking van een intacte 18de-eeuwse waterkelder. Een verborgen schat, meent Stadsherstel Amsterdam.

De werknemer die het gat spotte tijdens de werkzaamheden in het pand aan de Nieuwezijds Voorburgwal, vroeg een collega om een steentje. Toen de bouwlieden die in het gaatje lieten vallen, hoorden ze een plons: grondwater. Ze lieten een paal van 2,5 meter door de opening afdalen, maar aan het eind van de paal was de bodem nog steeds niet voelbaar. Er bleek een puntgave, gewelfde waterkelder verstopt te liggen onder het pand, ruim 3 meter onder NAP.

Bijzondere vondst

“Je hart begint hier toch wel sneller van te kloppen,” vertelt projectleider Kees Benschop. “Vooral omdat we het helemaal niet hadden verwacht. Het is een heel bijzondere vondst, qua afmeting en gaafheid.”

Het pand aan de Nieuwezijds Voorburgwal 282 werd in 2019 opgekocht door Stadsherstel Amsterdam. Daarna werd begonnen met funderingsherstel. Er werd toen ook besloten om de ruimte praktischer te maken door de vloer van de kelder te verdiepen. Tijdens die opgravingen werd de waterkelder ontdekt.

De gewelde kelder is 'puntgaaf', aldus Stadsherstel.  Beeld Jan Reinier van der Vliet
De gewelde kelder is 'puntgaaf', aldus Stadsherstel.Beeld Jan Reinier van der Vliet

De kelder is ongeveer 3 bij 3,60 meter groot, verdeeld in twee compartimenten. De waterkelder is mogelijk eind 18de eeuw aangelegd en werd gebruikt om het regenwater van de daken op te vangen en voor langere tijd in grote hoeveelheden op te slaan. De bakken werden hermetisch afgesloten van de omgeving, waardoor de kwaliteit van het water op peil bleef. Loden pijpen zorgden ervoor dat het water in de kelder kon stromen en vandaaruit weer kon worden opgepompt naar de keuken. In die tijd werd het beschouwd als het schoonste water in de stad.

Waarom er over de kelder heen is gebouwd, is een raadsel voor Benschop. “Er zijn naast een basisvloer, ook nog een marmeren en een houten vloer overheen gebouwd. Er zijn geen sporen van later gebruik, dus de kelder is waarschijnlijk in de vergetelheid geraakt.”

Een beetje eng

Dammie van Geest, die met zijn partner Paul Haenen het theater runt, vindt het bijzonder dat de kelder al die tijd verstopt zat onder het Betty Asfalt Complex. “Die had ook zo kunnen instorten,” zegt hij. “Dan was je 4 meter naar beneden gevallen.”

Van Geest heeft zijn hoofd om het hoekje kunnen steken om te kijken. “Heel leuk om te zien, het is mooi gemetseld. Een lenige medewerker is de kelder ingeklommen om te filmen. Ook wel eng, want er komen allerlei rioolgassen vrij.”

Direct na de vondst werden volgens Benschop de wildste plannen bedacht. “We fantaseerden over de mogelijkheden, wilden er misschien wel een wijnkelder van maken.” Die plannen zijn voorlopig geparkeerd. Wel is besloten om de waterkelder in zijn geheel te behouden.

Onaangename geur

Van Geest: “In eerste instantie hoopten we het te kunnen conserveren en openstellen, er een leuk café van te maken, of zo. Maar dat is helaas niet mogelijk.” De kelder is poreus, waardoor hij niet waterdicht genoeg te maken is om de onaangename geur en overlast van vliegen en muggen tegen te gaan.

Benschop: “We willen dat de kelder bewaard blijft. We zorgen dat de opening een opstaande rand krijgt en we gaan kijken of we de kelder waterdicht kunnen krijgen, zodat er geen grondwater inkomt.” Er wordt overwogen een glazen dak te maken, waardoor bezoekers de ruimte kunnen zien.

Er is gesproken over het jaarlijks leegpompen van de kelder, zodat bezoekers op Nationale Monumentendag een bezoekje kunnen brengen maar dat is speculeren. “Eerst wordt er gefocust op behoud. Pas als dat lukt, gaan we nadenken over een bestemming.”

 
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden