PlusReportage

Amsterdamse uitvinding: een kidsproof harp die je bouwt als Ikea-pakket

Elke woensdag komen vrijwilligers samen om honderden harpen in elkaar te zetten voor het Leerorkest. Beeld Nina Schollaardt
Elke woensdag komen vrijwilligers samen om honderden harpen in elkaar te zetten voor het Leerorkest.Beeld Nina Schollaardt

Een harp is duur, zwaar en allesbehalve kidsproof. Dus vroeg het Amsterdamse Leerorkest uitvinder Joris Beets een bouwpakket te maken voor een goedkope, góéde kinderharp. ‘Arm of rijk, iedereen moet een instrument kunnen spelen.’

Patrick Meershoek

De snaren zijn tijdrovend. Het kost alles bij elkaar anderhalf à twee uur om ze alle 24 te spannen, en daarna moeten ze nog meerdere malen worden gestemd. “Maar de rest is net zo eenvoudig als een kastje van Ikea,” zegt Elise van der Leeuw, met de instructies voor de montage in haar hand. Op tafel liggen alle losse onderdelen van de Harp-E, een kleine, lichte, betaalbare én goede harp die speciaal is ontwikkeld voor de kinderen van het Leerorkest in Amsterdam. “Als je een inbussleutel hebt en geen twee linkerhanden, zet je hem in een paar uur in elkaar.”

Onder leiding van Van der Leeuw komt elke woensdag een tiental vrijwilligers samen om in een leegstaande ruimte op de meubelboulevard Villa Arena honderden harpen in elkaar te zetten. “Onze harpenfabriek,” zegt een glunderende directeur Marco de Souza van het Leerorkest, dat vijftien jaar geleden werd opgericht om kinderen uit Zuidoost in aanraking te brengen met de instrumenten van het klassiek orkest. Inmiddels zijn er orkesten op basisscholen in het hele land en koninkrijk, inclusief Curaçao, Aruba, Bonaire, Saba en Sint Eustatius.

Onder de instrumenten was de harp een probleemgeval. De Souza: “De traditionele harp is duur, zwaar en kwetsbaar. Dat maakt hem ongeschikt voor onze kinderen. Aan nieuwe leerlingen vragen we altijd welk instrument ze willen spelen. Als een kind de harp noemde, moest je het toch naar een veel goedkopere fluit of viool zien te praten. Dat zat me niet lekker. Een paar jaar terug vertelde ik dat na een optreden in Groningen aan harpiste Lavinia Meijer. Zij zei toen: een harp is ook maar een meubel. Je kunt er ook zonder heilig ontzag naar kijken.”

Allesbehalve stoer

Die woorden deden een lichtje aanfloepen: kan het misschien ook anders? Een andere bekende harpist, Remy van Kesteren, omarmde die gedachte en bracht De Souza in contact met Joris Beets, een Amsterdamse ontwerper en uitvinder die juist na meer dan vijftien jaar puzzelen en proberen samen met de Italiaanse producent Salvi een moderne harp van koolstofvezel op de markt had gebracht. Belangrijke innovatie: de Delta Harp kan worden versterkt met behoud van een zuivere klank, waardoor hij geschikt is voor én het geklimatiseerde concertgebouw én het broeierige jazzcafé.

Dat laatste was een belangrijke drijfveer voor de ontwikkeling van de Delta Harp, vertelt de maker vanuit Italië over de telefoon. “Ik ben geboren in Amsterdam, maar ik ben opgegroeid in een commune in Drenthe én ik speelde ook nog harp. Het leek me verstandig dat niet aan de grote klok te hangen. Harp was allesbehalve stoer. Op latere leeftijd speelde ik in experimentele bands, maar ook dat was lastig. In een ruimte met een hoge luchtvochtigheid gaat de klank van de harp heel hard achteruit, en dan zit je toch weer voor paal op het podium.”

De Delta Harp is een instrument voor alle omstandigheden, en dat was precies waar het Leerorkest naar op zoek was. Maar wel graag iets goedkoper, als dat kan. Beets: “De Delta is een zeer hoogwaardige harp en daar betaal je ook voor. Je gaat er niet mee gooien, zal ik maar zeggen. En dat was in feite wel de vraag van het Leerorkest: kun je voor ons een harp ontwikkelen die we na de repetities achter in de klas kunnen opstapelen of na afloop van een optreden in de achterbak van een auto kunnen gooien? Dat is de Harp-E geworden.”

Een beetje wild

Dat laatste is natuurlijk zeer kort samengevat. In werkelijkheid was het een speurtocht naar de mogelijkheden om een betaalbare, stevige en kwalitatief goede harp te maken. “Het is niet zo moeilijk om een slechte harp te maken voor weinig geld,” vertelt Beets. “Het is lastiger om een goede te maken. Het uitgangspunt was om de kosten onder de 500 euro te houden, een derde van wat de goedkoopste goede harp in de winkel kost. Daarmee zijn we aan de slag gegaan. Het was een puzzel. Er zijn in de loop van twee jaar wel tien prototypes gemaakt.”

Dat kon allemaal dankzij het geld dat het Leerorkest samen met boegbeeld Van Kesteren bij elkaar had gesprokkeld met een crowdfunding, fondsen en donateurs. De Souza: “Het was een beetje wild, maar we hebben er meteen driehonderd besteld, nog voor duidelijk was of het project ook kans van slagen zou hebben.” Die reuzenorder stelde Beets in staat om aan de slag te gaan: “Je hebt zo’n aantal nodig om sowieso te kunnen beginnen. De Harp-E is voor mij een passieproject, maar er moeten materialen worden besteld en leveranciers betaald.” De Souza: “Gelukkig hebben we veel goodwill.”

Een paar technische doorbraken tijdens het puzzelproces zorgden ervoor dat het doel ook praktisch binnen bereik kwam. De traditionele harp is voorzien van haakjes waarmee de klank van de snaren kan worden aangepast. “In pianotermen: om van een witte toets een zwarte toets te maken,” legt Beets uit. “Die haakjes zijn meteen ook het duurste onderdeel van de harp. Het is gelukt om alle afzonderlijke haakjes te vervangen door één nieuw mechaniek met voornamelijk houten onderdelen. Het is een heel stabiel systeem en heel veel goedkoper.”

Tekst gaat verder onder de foto.

De Harp-E is als een Ikea-bouwpakket. Beeld Nina Schollaardt
De Harp-E is als een Ikea-bouwpakket.Beeld Nina Schollaardt

Een andere vondst was de plaats van de snaren. Waar de snaren bij de gewone harp aan de zijkant van het instrument zitten, worden ze bij de Harp-E tussen twee framehelften bevestigd. Beets: “De traditionele harp is zo groot omdat er een enorme kracht op het hout komt te staan. In het systeem van de Harp-E trekken de snaren zichzelf stabiel. Het is supersterk en je kunt voor het frame volstaan met een stuk multiplex van de bouwmarkt. Met als bijkomend voordeel dat de harp stapelbaar is en met een gewicht van ongeveer vijf kilo ook goed draagbaar. De kinderen kunnen hem in een rugtas op de fiets meenemen naar huis.”

Dat laatste past weer naadloos in het ideaal van het Leerorkest: de democratisering van het klassieke muziekonderwijs. “Onze kinderen hebben doorgaans geen ouders die hen met de auto naar de muziekschool kunnen brengen,” vertelt De Souza. “Of een huis waar ruimte is voor een traditionele harp. De Harp-E maakt het ook voor deze kinderen mogelijk om harp te spelen, als zij dat willen. Het argument dat het praktisch of financieel niet haalbaar is, gaat niet meer op. Dat is precies waar wij voor staan: alle kinderen moeten een klassiek instrument kunnen leren spelen, of zij nu arm of rijk zijn, op acht hoog in een flat wonen of in een vrijstaande villa.”

Beets voegt er aan toe dat de Harp-E ook voor het aanzien van de harp van groot belang kan zijn. “Over een paar maanden hebben driehonderd kinderen een harp in hun handen. Dat zijn er veel meer dan in de tijd dat ik als kind op mijn harp speelde. En, ze kunnen er alle kanten mee uit. De harp kan elektrisch worden versterkt en aangesloten op allerlei effecten die we kennen van de elektrische gitaar. De kinderen kunnen in het schoolorkest spelen, maar ook meedoen met een lokale band met een harp met een flinke dosis distortion. De Harp-E gaat de harp voor het eerst in de geschiedenis toegankelijk en stoer maken.”

Marco de Souza, oprichter van het Leerorkest: ‘Als een kind de harp noemde, moest je het toch naar een veel goedkopere fluit of viool zien te praten. Dat zat me niet lekker.’ Beeld Nina Schollaardt
Marco de Souza, oprichter van het Leerorkest: ‘Als een kind de harp noemde, moest je het toch naar een veel goedkopere fluit of viool zien te praten. Dat zat me niet lekker.’Beeld Nina Schollaardt

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden