PlusExclusief

Amsterdamse kinderopvang geplaagd door hoge huren: ‘We worden de stadsring uitgejaagd’

Kinderopvang Woest Zuid heeft 19 vestigingen in Amsterdam, waaronder in de Houthavens. Beeld Eva Plevier
Kinderopvang Woest Zuid heeft 19 vestigingen in Amsterdam, waaronder in de Houthavens.Beeld Eva Plevier

Het aanbod van kinderopvang in Amsterdam dreigt verder te verschralen door hoge huren. Aanbieders slaan alarm. ‘Elke dag is het weer spannend.’

Tahrim Ramdjan

Of hij per vierkante meter 350 euro per jaar wilde neertellen voor een locatie in Overhoeks in Noord. Koen Kouwenberg wees het aanbod resoluut van de hand. Zo’n bedrag is geen uitschieter meer, zegt de oprichter van Woest Zuid, dat op 19 plekken door de stad buitenschoolse opvang aanbiedt. Op die manier kan hij ‘niet rendabel’ werken. Vijf jaar geleden werd 200 tot 225 euro per vierkante meter gevraagd voor zo’n locatie.

De hoge huur begint een nijpend probleem te worden, zo blijkt uit een rondgang langs kinderopvangorganisaties in de stad. In juli sluit aanbieder Partou wegens de hoge huren een bso in de binnenstad, nadat er eerder vorig jaar ook al een in de buurt sloot. Volgens de laatste cijfers (eind 2020) zijn in Amsterdam 518 kinderdagverblijven en 296 bso’s. Wethouder Marjolein Moorman (Onderwijs) sprak in een raadsbrief in januari vorig jaar over een tekort aan capaciteit voor kinderopvang in elf Amsterdamse wijken, waaronder Nieuwmarkt en Lastage en de Indische Buurt Oost.

Onbegonnen werk

Wanneer het huurcontract afloopt, krijgt een kinderopvangorganisatie een nieuw aanbod met veelal sterk aangepaste voorwaarden, zegt bijzonder hoogleraar kinderopvang Ruben Fukkink (Universiteit van Amsterdam). “De prijs is dan veel hoger, die loopt de spuigaten uit.”

Zo’n 35 procent van de kinderopvang is ondergebracht in scholen of in integrale kindcentra (ikc’s). Andere opvangen zitten in individuele panden. Kinderopvangaanbieders kunnen een locatie huren bij de gemeente, daar is 15 procent van de kinderopvang gevestigd, of op de vrije markt, zoals de resterende 50 procent doet.

In de vrije sector zoeken naar betaalbare locaties voor kinderopvang is onbegonnen werk, zegt directeur Jeroen Hilbrink van Natuurfontein, met vier bso’s in West. Hij spreekt over tarieven van 250 tot 340 euro per vierkante meter per jaar (een gemiddelde kinderopvang beslaat tussen de 200 en 400 vierkante meter) in wijken als Cruquius, Oostenburg of de Houthavens. Onbetaalbaar, concludeert Hilbrink, want die kosten moeten worden doorgerekend naar de ouders. Met als gevolg dat hij zich in die wijken helemaal niet vestigt.

Niet ‘maatschappelijk’

Zo kreeg Soufyan el Hamdi van KinderRijk, dat al vijf locaties in Amsterdam heeft, de afgelopen anderhalf jaar vier aanbiedingen die hij moest laten lopen. Het ging om bedragen tussen de 200 en 300 euro per vierkante meter. De hoge huren rekent hij door in de tarieven die hij ouders vraagt. “Als we die vestigingen zouden openen, maken we het niet toegankelijk voor ouders,” zegt hij. “Wij kunnen in Amsterdam niet meer uitbreiden.”

Weliswaar is huren bij de gemeente iets goedkoper, maar zij vraagt wel een marktconform tarief. Volgens de Wet Markt en Overheid moet de gemeente dat doen, zegt een woordvoerder, omdat het de overheid verboden is om bepaalde organisaties te bevoordelen. En de kinderopvang wordt in de kern als commercieel bedrijf bestempeld.

Daar wringt de schoen, zegt Kouwenberg van Woest Zuid. Omdat de kinderopvangsector niet als ‘maatschappelijk’ wordt bestempeld, kunnen er geen lagere tarieven worden gerekend voor kinderopvangaanbieders. Dat gebeurt bijvoorbeeld wel met scholen.

‘Gigantisch probleem’

Miranda Heynsdijk van BSO Tante Cato, met drie vestigingen in Buitenveldert, maakt zich met het inflatiepeil van 12 procent grote zorgen over volgend jaar. Ze zal de oplopende kosten moeten doorberekenen aan de ouders. “Dat wordt een gigantisch probleem. De overheid moet ingrijpen.”

Directeur Janine Gerritsen van De Kleine Wereld (22 Amsterdamse vestigingen) zegt dat particuliere pandeigenaren een ‘wegjaagbeleid’ hanteren. Zij zien andere kansen voor panden waar nu kinderopvang huist. Een crèche op de Plantage Middenlaan heeft ze vorig jaar moeten opgeven, omdat de aanbieder daar een hotel wilde vestigen. Drie jaar terug sloot kinderdagverblijf het Elfenbankje aan de Herengracht – overigens niet van De Kleine Wereld – omdat het pand aan een vastgoedinvesteerder is verkocht.

Gerritsen heeft, net als meerdere collega's, het idee dat de gemeente in het verleden coulanter omging met de huurtarieven. Gerritsen: “We worden de stadsring uit gejaagd.”

Rekenmachine

Daarnaar gevraagd, zegt de woordvoerder van wethouder Touria Meliani (Dienstverlening) dat er geen sprake is van een beleidswijziging. De gemeente probeert kinderdagverblijven op andere manieren te ondersteunen: de gemeente kan een ruimte gereedmaken voor de opvang, of een huurcontract van langere duur aanbieden.

Het is vooral een Amsterdams probleem, zegt hoogleraar Fukkink. Er tegenover staan krimpgemeenten zoals Sluis (Zeeland) of Delfzijl (Groningen), waar panden juist leegstaan en kinderopvangaanbieders deze direct kunnen betrekken. Hij ziet dat de huidige wet te weinig ruimte biedt voor lokaal maatwerk. “De situatie in Amsterdam, zeker in Centrum, vraagt om een enorm actieve gemeente, als je wilt dat er sterke kinderopvang is.”

De oplossing, volgens hem: een wetswijziging, zodat de gemeente meer maatwerk kan verrichten. “Op dit moment zitten alle spelers in het veld verstrikt in de spelregels.”

Gjalt Jellesma van belangenvereniging van ouders BOinK denkt dat er wél alternatieven zijn. “De gemeente Amsterdam is normaal gesproken buitengewoon creatief.” Hij verwijst naar een planologische ingreep eind vorig jaar, waarmee de horecabestemming van 165 panden in Centrum subiet werd geschrapt. Zijn oplossing: geef een aantal panden in gemeentelijk bezit de bestemming ‘kinderopvang’ en vraag daarvoor een passende huur. “Laat de rekenmachine niet winnen van de gemeentelijke zorgplicht voor kinderen en ouders.”

Directeur Hilbrink van Natuurfontein: “Als de wet niet meer voldoet, dan moet de wet worden omgegooid.”

Personeelsgebrek

Maar let op, zegt een woordvoerder van wethouder Marjolein Moorman (Onderwijs): er kunnen veel redenen zijn om een kinderopvang te sluiten. De conclusie dat dit door hoge huren komt, is niet eenvoudig te trekken. Soms zijn er te weinig aanmeldingen in een wijk, omdat gezinnen er zijn vertrokken.

Anderzijds moeten locaties sluiten wegens het nijpende personeelstekort, niet vanwege de huren. Soms moeten kinderen thuisblijven omdat er geen personeel is. Bijna 40 procent van de vacatures in de kinderopvang wordt niet opgevuld. Meerdere opvangaanbieders zien zich genoodzaakt zzp’ers in te huren, die vele malen duurder zijn dan personeel in loondienst.

Volgens Natuurfontein-directeur Hilbrink werken de hoge huren in de hoofdstad als een katalysator van al bestaande problemen door het personeelstekort. Het lukt hem nog wel om een nieuwe vestiging van een kinderopvang te openen. “Dat geld hebben we wel. Maar het personeel wordt dan je flessenhals.”

Directeur Gerritsen ziet geen reden tot paniek: De Kleine Wereld valt niet om. “Maar we staan enorm onder druk. Elke dag is het daardoor weer spannend.” Kouwenberg van Woest Zuid zegt dat ook zijn bedrijf financieel gezond blijft. “Maar het aanbod wordt kleiner.”

Gratis kinderopvang

Op termijn moet kinderopvang gratis worden, zo is het plan van kabinet-Rutte IV. De bijdrage die de overheid levert aan kinderopvang gaat niet meer naar de ouders, maar direct naar de kinderopvangaanbieder. Vanaf 2025 moet bovendien 95 procent van de kosten voor kinderopvang worden vergoed, op termijn misschien wel 100 procent.

Op dit moment vergoedt de overheid kinderopvang tot een maximaal uurtarief van 8,50 euro. Veel kinderopvang in Amsterdam ligt boven dat tarief, wegens de hoge personeels- en huurkosten. Of er in de nieuwe regeling ook zo’n maximum wordt gehanteerd, is nog onbekend. Wel staat vast dat niet-werkenden hun kinderopvang niet vergoed krijgen. Mensen met de laagste inkomens gaan er bovendien 1 procent aan vergoeding op achteruit: zij krijgen nu tot 96 procent vergoed.

Als straks 95 procent van de kinderopvang vergoed wordt, blijven ouders voorlopig een ‘kleine eigen bijdrage’ betalen, zo staat in het regeerakkoord. Het is dus de vraag of ‘klein’ ook van toepassing is in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden