PlusNieuws

Amsterdammers valt het nauwelijks op: oude gevel op het Koningsplein prachtig in ere hersteld

De nieuwe gevel op het Koningsplein. Beeld Sophie Saddington
De nieuwe gevel op het Koningsplein.Beeld Sophie Saddington

Op het Koningsplein is een pareltje van slechts drie meter breed verrezen: een kopie van de gevel van een chocolaterie die in de jaren dertig in vlammen opging.

Hannah Stöve

Een witgepleisterde gevel van drie verdiepingen hoog met onderin twee afzichtelijke pinautomaten en een nooddeur: zo zag Koningsplein 10 er de afgelopen jaren uit. Een pandje dat je straal voorbijloopt op weg naar de Heiligeweg of Leidsestraat, en waarvan je nooit zou vermoeden dat het ooit een prachtig staaltje architectuur is geweest.

In 1901 zag de gevel er namelijk heel anders uit. Toen opende hier een chocolaterie in opdracht van J. Bruin, met erboven zijn woning. Hij liet een gevel bouwen in art-nouveaustijl, compleet met erkertjes met tal van kleine ruiten, decoratief houtsnijwerk, hardsteen met uitgefreesde ornamenten en op de derde verdieping een balkonnetje. Dat pand brandde af in 1936. Eerst kwam er een moderne metalen erker, later werd het een saai, witte vlak.

Bijzonder en chic

Een doorn in het oog, vond architect Kees Doornenbal van Rappange & Partners. Hij heeft de afgelopen grofweg zes jaar het hele blok op het Koningsplein onder handen genomen, van het oude Scheltema (nu Arket) tot aan de Albert Heijn op de hoek (nu Victoria’s Secret).

“Het oude pandje was echt heel bijzonder en chic, ook al was het van muur tot muur nog geen drie meter breed. Vroeger liet je zien dat je geld had door dat soort rijke details in je gevel op te nemen – een luxe pand hoefde niet per se veel vierkante meters te hebben. Dat is nu juist andersom.”

Doornenbal, die eerder monumenten in oude luister heeft hersteld (hij was medeverantwoordelijk voor het omtoveren van de ledenlokalen van Artis tot onder andere restaurant De Plantage en restaureerde het Scheepvaartmuseum), zette zijn zinnen op het terugbrengen van het historische geveltje.

“Tot 1880 waren alle panden hier zo smal, pas daarna zijn ze aan elkaar geschakeld en voorzien van een nieuwe gevel. Daarom vond ik het leuk om te laten zien hoe kleinschalig het Koningsplein er vroeger heeft uitgezien. Het moest een diamantje worden tussen al die grote winkels.”

Logistieke puzzel

Op basis van foto’s uit de jaren tien en twintig is het geveltje nagetekend en vervolgens gereproduceerd. Dat was nog een hele kluif – net als de renovatie van het hele blok overigens, want alle panden werden opnieuw ingedeeld en de Albert Heijn verkaste naar een uitgegraven kelder. In het pandje op Koningsplein 10 huist nu geen woning of winkel, maar het trappenhuis en de lift voor de bewoners van de 22 appartementen die boven de winkels zijn komen wonen.

Een enorme logistieke puzzel al met al, want ook de nooduitgang van de Albert Heijn moest er nog in uitkomen. “Dat is de reden dat we de gevel op de begane grond naar achteren hebben moeten verplaatsen. De voordeuren moeten naar buiten kunnen klappen vanwege de vluchtweg. En we wilden natuurlijk een lift plaatsen voor de bewoners. Om de schacht te verhullen, heb ik op het dak hetzelfde koepeltje geplaatst als voor op de gevel staat.”

Aan het reproduceren van zo’n historische gevel hangt bovendien een gepeperd prijskaartje, zegt Doornenbal. “We kwamen er bijvoorbeeld al snel achter dat het namaken van de houten erkers op de reguliere manier veel te duur zou worden. Houtverbindingen zijn ontzettend onderhoudsgevoelig en moeten heel regelmatig worden bijgewerkt. Gelukkig vonden we een specialist die hele kozijnen kon frezen uit enkele platen hout. Zo gaan ze veel langer mee.”

Alle inspanningen ten spijt: als zo’n oude gevel plots weer opduikt in het straatbeeld, valt het Amsterdammers nauwelijks op. “Als het er is, dan is het er ook gewoon ineens,” zegt Doornenbal. Toch wordt het pandje veelvuldig gefotografeerd door bewonderende toeristen.

Het pand in 1912. Beeld Collectie Stadsarchief Amsterdam
Het pand in 1912.Beeld Collectie Stadsarchief Amsterdam
De saaie, witte gevel in 1970. Beeld Collectie Stadsarchief Amsterdam
De saaie, witte gevel in 1970.Beeld Collectie Stadsarchief Amsterdam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden