Analyse

Amsterdam, wereldstad op zijn retour

Door bevolkingskrimp en het wegblijven van expats loopt Amsterdam welvaart en kosmopolitische allure mis. ‘De stad is straks meer Düsseldorf dan New York.’

Toeristen zoeken verkoeling in het zwembad van vijfsterrenhotel W Amsterdam.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Amsterdammers, ach ja, ze voelen zich meer verwant met New York dan met Arnhem, kijken eerder naar Londen dan naar Den Bosch. Wereldsteden onder elkaar, nietwaar?

Maar de wereldstad aan het IJ krijgt flinke klappen sinds het coronavirus rondwaart. Amsterdam is dichtbevolkt, druk en dus kwetsbaar. 

De stad groeide jaar op jaar, met dank aan de internationale werknemers en studenten, die niet alleen welvaart meebrachten, maar Amsterdam ook een on-Nederlands kosmopolitisch karakter gaven. Dat kosmopolitische karakter is wel vervloekt – ‘waarom moet ik in het Engels mijn koffie bestellen’ – maar het maakte Amsterdam tegelijkertijd een klein beetje New York.

Expats en internationale studenten blijven nu weg vanwege de corona-epidemie. Met als gevolg dat de bevolking van Amsterdam sinds maart is gekrompen met bijna vijfduizend mensen. En dat is voor het eerst sinds jaren.

“Amsterdam groeide de afgelopen vijf jaar met vijftigduizend mensen,” zegt demograaf Jan Latten, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. “Dit is te danken aan de komst van meer dan zestigduizend expats.” Dit betekent ook dat meer Amsterdammers vertrokken dan er Nederlanders deze kant op kwamen.

Die trek uit de stad is al jaren gaande, maar lijkt te versnellen sinds de corona-uitbraak. “Vanaf 2013 zien we een stijgende lijn van mensen die de Randstad verruilen voor provincies als Gelderland. In het tweede kwartaal van 2020 is daar een plusje bijgekomen,” zegt Gerald Rensink van de Nederlandse Vereniging van Makelaars. Hij tekent wel aan dat nog onduidelijk is of dit plusje is toe te schrijven aan corona.

Duur en virusgevoelig

Een analyse van de gemeentelijke onderzoeksafdeling OIS bevestigt dit: in de eerste maanden van 2020 verhuisden meer Amsterdammers naar elders dan een jaar eerder. De stad is al een tijd te duur voor veel woningzoekenden, en sinds kort ook veel virusgevoeliger dan bijvoorbeeld Gelderland. Als de trek uit de stad niet meer wordt gecompenseerd door de komst van expats dan krimpt de bevolking van Amsterdam. Dit gebeurt in veel mindere mate ook in Den Haag, Utrecht, Rotterdam en Eindhoven.

De krimp heeft grote gevolgen voor de economie. Minder mensen betekent minder consumptie en dus een lagere omzet voor winkels, restaurants en cafés. Bovendien draait een hele industrie voor een groot deel op de goed verdienende internationals met hun stedelijke levenswijze. 

Denk aan koffietentjes, delicatessenzaken, makelaars. In de Spaarndammerstraat opent zelfs een winkel met internationale goederen voor expats, op de plek waar eerst de Zeeman was: zie hier, in het klein, de transitie die Amsterdam doormaakte voordat corona de kop op stak. Al deze zaken krijgen het lastig, ook al omdat de koopkracht van Amsterdammers de komende tijd onder druk staat door de crisis.

Minder rivaliteit

Latten deed onderzoek naar de nieuwkomers en hun inkomen. Vooral migranten uit westerse landen namen een behoorlijk salaris mee. “Zij verhoogden de welvaart enorm. Mede hierdoor is de economie van Amsterdam de afgelopen jaren bovengemiddeld gegroeid. Nu deze groep wegblijft, krijgt Amsterdam hardere klappen dan de rest van het land.”

Niet iedere Amsterdammer zal rouwig zijn om dit verlies. De grote hoeveelheid kapitaal die binnenkwam, zorgde ook voor ergernis: de stad is een verdienmodel geworden voor internationale partijen en veel te duur voor haar inwoners.

“Natuurlijk zal deze ontwikkeling ervoor zorgen dat de stad in mindere mate een geldmachine is,” zegt Latten. “Amsterdam wordt dan meer een doorsneestad, niet langer een kosmopolitische wereldstad. Meer Düsseldorf, minder New York.” Ook zal de stad minder rivaliserende levensstijlen herbergen. Amsterdam telt veel sociale huurwoningen en dus een bovengemiddeld aantal lage inkomens. Daarnaast staat een grote groep veelverdieners. De groep daar tussenin, de middeninkomens, is in Amsterdam vrijwel non-existent. Voor hen is geen plek in de sociale huur en de vrije sector is te duur.

Deze rivaliserende levensstijlen leiden tot ergernis en onrust. Lage inkomens hebben niets aan delicatessenzaken en hogere inkomens willen juist een biologische bakker in plaats van brood van de supermarkt.

“De stad wordt minder extreem,” aldus Latten, “maar, opnieuw, ook meer doorsnee”. Meer eenheidsworst dus in de winkelstraten à la elke willekeurige provinciestad.

Krimp van de stad kan leiden tot enige afkoeling van de oververhitte woningmarkt. Wethouder Laurens Ivens richt zich vooralsnog op groei: de komende jaren moeten er duizenden woningen bij. Hij is nog niet van plan zijn bouwambities bij te stellen. “De schaarste op de huizenmarkt is zo groot dat we nog altijd achterstanden moeten wegwerken.” Demografische ontwikkelingen nopen wel tot aanpassingen. “Als expats wegblijven, moeten we meer huizen voor gezinnen en ouderen bouwen.”

Volgens Latten zal de bevolkingskrimp aanhouden. “Dit gaat langer duren dan we denken. Op dit moment ontslaan internationale bedrijven juist mensen, er is nog geen vaccin en de immigratie is nagenoeg nihil. Het duurt wel even voordat we hiervan hersteld zijn.”

Beeld Laura van der Bijl
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden