PlusExclusief

Amsterdam veert terug na corona, maar ‘we moeten uitkijken dat de economische opleving andere problemen niet verbloemt’

Amsterdam heeft tijdens corona twee jaar lang in pauzestand gestaan, maar inmiddels herinnert weinig daar nog aan. Beeld Rein Janssen
Amsterdam heeft tijdens corona twee jaar lang in pauzestand gestaan, maar inmiddels herinnert weinig daar nog aan.Beeld Rein Janssen

Immense huurstijgingen, terugkerende expats, mensenmassa’s in de binnen­stad: Amsterdam blijkt in twee jaar corona niets van zijn aantrekkingskracht te hebben verloren. Ook de problemen zijn terug. ‘Als mensen niet meer in de stad willen zijn, bijt je in je eigen staart.’

Anna Herter

Doordeweeks valt het nog mee, maar tegen het weekend staat bij coffeeshop De Tweede Kamer gewoon weer een rij toeristen voor de deur. Prima, vindt eigenaar Raymond, die zijn achternaam liever achterwege laat. Nodig heeft hij ze niet: het gros van zijn clientèle bestaat uit ‘échte rokers’, waarmee hij doelt op zijn Amsterdamse klanten.

Dat de stad na de coronapandemie inmiddels weer op volle toeren draait, mag voor zijn omzet misschien prettig zijn, op de drukte zit hij niet écht te wachten. “Wakker lig ik er niet van, maar niemand houdt van die toeristische vrijgezellenfeestjes,” stelt hij. “Bovendien heb je hierdoor overal dit soort winkels,” zegt hij, wijzend naar een toeristenzaak aan de overkant. “Daar hebben Amsterdammers geen behoefte aan, toch?”

Amsterdam heeft twee jaar lang in pauzestand gestaan, maar weinig herinnert daar nog aan. De kroegen zitten elk weekend stampvol, Koningsdag was druk als vanouds en de chaos op Schiphol illustreert dat niemand het reizen is verleerd.

En dat terwijl de coronacrisis de stad onevenredig hard raakte. De horeca en het toerisme vielen stil – juist sectoren waar de stad op drijft. In 2020 was het bruto binnenlands product in en rond de hoofdstad 6,7 procent lager dan in 2019, becijferde het CBS – de landelijke daling was ‘slechts’ 3,8 procent. Zonder die cijfers was de enorme impact op Amsterdam ook wel duidelijk: de ongewoon stille binnenstad staat nog op ieders netvlies.

Uitzonderlijke economische veerkracht

Inmiddels is duidelijk: het oude normaal slaat keihard terug. Expats komen weer naar de stad, blijkt uit cijfers van het CBS. In maart verhuisden meer dan 3500 buitenlanders naar Amsterdam. Dezelfde maand een jaar geleden waren dat er nog geen 2000. Huren in de vrije sector is duurder dan ooit, becijferde woningplatform Pararius, dat met name aan expats verhuurt.

Of neem Airbnb. Door regelgeving wordt er weliswaar een stuk minder verhuurd dan pre-­corona, maar in maart ging het volgens databedrijf AirDNA in Amsterdam toch alweer om 43.332 nachten, ruim een verdubbeling ten opzichte van dezelfde maand een jaar geleden.

Ook wat economische groei betreft is het een kwestie van tijd tot Amsterdam de kar weer trekt, stelt Otto Raspe, die bij de Rabobank onderzoek doet naar regionale economieën. “De stad is weliswaar het hardst geraakt, maar kent ook een uitzonderlijke economische veerkracht.”

Onder meer dankzij de opverende horeca- en vrijetijdssector luidt de hoopvolle prognose van zijn bank dat Groot-Amsterdam komend jaar het hardst groeit en de opgelopen coronaschade uiteindelijk inloopt.

Eerder een vloek dan een zegen

Zo vanzelfsprekend was het niet dat Amsterdam zou opveren. Menig expert vreesde tijdens de pandemie dat wereldsteden hun aantrekkingskracht weleens voor langere tijd zouden kunnen verliezen. Want de triomf van de stad – het levendige karakter, de overvloed aan horeca, voorzieningen, ontmoetingsplekken – verloor plots zijn glans. Zowel uit angst voor het virus als door het vele thuiszitten was dicht op elkaar leven ineens meer vloek dan zegen.

Zoals stadsgeograaf Piet Renooy, verbonden aan de UvA Academy, het aan het begin van de pandemie zei: “Bruisende steden zijn veranderd in hypochondrische steden.” Net als andere deskundigen verwachtte hij dat mensen terughoudend zouden blijven, dat afstand houden aan belang zou winnen, en dat Amsterdam zich daarom wellicht opnieuw zou moeten uitvinden. “Ik zat er goed naast,” zegt hij nu. “Blijkbaar behoort de pandemie voor veel mensen snel tot een ver verleden.”

Het economische herstel is een opluchting, maar zet ook de uitdagingen uit het verleden in één klap terug op de agenda. In coronatijd leek de stad weer even van de Amsterdammers, zegt Renooy. “Je kon weer door de binnenstad heen fietsen.” Het bleek van korte duur. Plots is er weer in het portiek plassende uitgaanspublieken fietsen de toeristen weer tegen de richting in. “De binnenstad is in die zin allang niet meer voor de gewone Amsterdammer.”

De wooncrisis heeft volgens Renooy één vraag nog belangrijker gemaakt: van wie is de stad? “Voor starters en middeninkomens is Amsterdam de afgelopen jaren in korte tijd zowat onbereikbaar geworden. “Zij konden eerst nog zoeken in buurten aan de rand van de stad, maar wijken steeds vaker noodgedwongen uit naar middelgrote steden in de rest van het land.”

Extra aandacht voor kwetsbare groepen

Boven alles, constateert gezondheidseconoom Jochen Mierau van de Rijksuniversiteit Groningen, is de afgelopen twee jaar de ongelijkheid in de stad verder vergroot. “Een algemene eigenschap van crises is dat ze ongelijkheid uitvergroten. Dat dat ook deze keer zo zou zijn, kon je in het voorjaar van 2020 al zien aankomen.”

Een heel direct voorbeeld daarvan is volgens Mierau is hoe mensen met een laag inkomen en opleidingsniveau een grotere kans hadden om besmet te raken, omdat deze groep vaker buitenshuis werkt. Eenmaal besmet, hadden ze ook een grotere kans om in het ziekenhuis te belanden, omdat ze vaak ook met andere gezondheidsproblemen kampen. “Naast meer sterfgevallen heeft dit in die groep tot meer gevallen van long covid en langdurige uitval geleid.”

Ook de impact van de schoolsluitingen is groter op mensen met een lagere sociaal-economische klasse, vervolgt Mierau. “Het aantal leerlingen dat na een lockdown niet meer terugkwam, is groter in achterstandswijken.”

De opgelopen personeelstekorten, die voor de pandemie al waren ingezet en steeds groter zijn geworden, is net zo’n voorbeeld. Ook hiervan ondervinden kwetsbare groepen volgens Mierau als eerste nadeel. “Een banentekort in het onderwijs begint niet op een categoriaal gymnasium in Blaricum, zal ik maar zeggen.”

Die ontwikkelingen zijn nu nog niet terug te zien in harde cijfers, stelt de gezondheidseconoom, maar het gaat effect hebben. “De basis is gelegd, dit gaat nu allemaal doorwerken. Het is dan ook belangrijk om bij het bestrijden van de naweeën van de pandemie structureel extra aandacht te hebben voor kwetsbare groepen. Niet voor iedereen is de situatie zomaar weer terug bij het oude.”

Investeren in brede welvaart

We moeten uitkijken dat de economische opleving andere problemen niet verbloemt, stelt ook Otto Raspe van de Rabobank. Hij deed op regionaal niveau onderzoek naar de brede welvaart, wat wil zeggen dat hij naar het welzijn van mensen in bredere zin keek. Dat gaat niet alleen over materiële zaken, zoals het inkomen of de werkgelegenheid, maar ook om dingen als gezondheid, veiligheid, milieu en leefomgeving. Bij dat soort onderzoeken bungelt Amsterdam al jaren onder aan de lijst. Zo zijn mensen in de hoofdstad sneller eenzaam en is er meer overlast.

Dat is weer een probleem dat al langer speelt, maar in coronatijd hernieuwde aandacht kreeg, zegt Raspe. “We waren veel thuis en ervoeren nadrukkelijker onze eigen omgeving. Tijdens het wandelen merk je dan dat het vies is op straat of dat de lucht niet schoon is. Dat soort dingen waren ineens heel confronterend.” Of kijk naar de herwaardering van de openbare ruimte, voegt Renooy daaraan toe. “Op elk stukje groen werd gepicknickt, de parken waren bomvol, de terrassen werden uitgebreid.”

Een ‘leefbare stad’ heeft ook meer en meer de aandacht van de gemeente. Zo richt burgemeester Femke Halsema zich op het terugdringen van toeristenoverlast in de binnenstad. Maar de mogelijkheden van de gemeente zijn beperkt, meent Renooy. “Zolang een maatschappij als Ryanair voor een paar euro naar Amsterdam vliegt, weten toeristen ook hun weg naar de binnenstad te vinden. Veel maatregelen moeten uit Brussel komen, of uit Den Haag, bijvoorbeeld als je de sociale huurgrens wil oprekken.”

Volgens Otto Raspe is dit het moment om meer in die brede welvaart te investeren. “Er komt een punt waarop de stad en de economie echt last gaan krijgen van een tekortschietende brede welvaart, simpelweg omdat mensen niet meer in Amsterdam willen zijn. Dan bijt je in je eigen staart.”

Na een dip tijdens de coronacrisis is huren in de vrije sector nu weer duurder dan ooit. Beeld Rein Janssen
Na een dip tijdens de coronacrisis is huren in de vrije sector nu weer duurder dan ooit.Beeld Rein Janssen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden