Amsterdam Bewaar

Amsterdam op het matje om bijstandsexperiment

Volgens staatssecretaris Tamara van Ark handelt Amsterdam met het bijstandsexperiment niet conform de wet.
Volgens staatssecretaris Tamara van Ark handelt Amsterdam met het bijstandsexperiment niet conform de wet. © ANP

De gemeente Amsterdam overtreedt de wet door te blijven weigeren om de verplichte tegenprestatie voor mensen met een bijstandsuitkering op te nemen in de plaatselijke verordening.

Staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken, VVD) gaat daarom in gesprek met het gemeentebestuur, zo kondigde ze aan tijdens een Kamerdebat over de Amsterdamse proef die het mogelijk maakt dat bijstandsgerechtigden bijverdienen.

 "Ik ga ervan uit dat wethouders zich aan de wet houden." Volgens Van Ark (VVD) is het Amsterdam 'volgens de kaders van de Participatiewet' toegestaan om 'in individuele gevallen' geen tegenprestatie te verlangen van mensen die in de bijstand zitten. "Maar gemeenten moeten een vorm van tegenprestatie in hun gereedschapskist houden." Omdat de gemeente dat volgens haar niet heeft vastgelegd, 'handelt Amsterdam niet conform de wet'.

SP
Van Ark lijkt niet heel veel haast te hebben om Amsterdam op het matje te roepen. "Ik wil het gesprek aangaan als de nieuwe colleges geïnstalleerd zijn." In het huidige Amsterdamse college zit de SP, die fel tegenstander is van de verplichte tegenprestatie. 

De VVD, die het debat al in november 2017 aanvroeg, stelde dat Amsterdam er met het bijstandsexperiment illegale praktijken op nahoudt. "Mensen krijgen gratis geld, zonder dat ze er iets voor terug hoeven te doen", brieste Kamerlid Chantal Nijkerken over de premie van maximaal 200 euro per maand die bijstandsgerechtigde Amsterdammers die in deeltijd gaan werken, kunnen krijgen.

GroenLinks-Kamerlid Linda Voortman begreep de toon van haar VVD-collega niet. "Het lijkt wel alsof Amsterdam iets crimineels aan het doen is? Maar het mag van de wet." 

In een brief die Van Ark op 1 december vorig jaar naar de Kamer stuurde, schreef zij dat haar voorganger - Jetta Klijnsma - de Raad van State de kwestie had laten uitzoeken.

Daaruit bleek dat Amsterdam niet in de verordening wil opnemen dat de tegenprestatie verplichtend kan worden opgelegd. Daarom mag de hoofdstad geen experiment doen waarin het verder gaat dan de kaders van de Participatiewet.

Misverstand
CDA'er René Peters bekende dat hij na het lezen van die brief dacht dat het debat niet meer door zou gaan. "Dit debat berust op een misverstand, vooral omdat ik door de uitspraken van de wethouder (SP'er Arjan Vliegenthart, red.) de indruk kreeg dat de wet voor iedereen geldt, behalve voor Amsterdam. Maar Amsterdam houdt zich aan de wet, maar heeft dat alleen nog niet in de verordening vastgelegd."

Nijkerken bestreed dat. "De gemeente vraagt niet de vereiste tegenprestatie." Daarop kreeg het VVD-Kamerlid meer kritiek, vooral van de drie linkse partijen: PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk benadrukte nog maar eens dat het Amsterdamse experiment wél mag. Hij wil gemeentes de ruimte geven. "Laten we niet vanuit Den Haag bepalen hoe ze dat moeten doen."

De SP noemde de het optreden van Nijkerken 'gênant'. "U roept altijd dat een gemeente de eigen autonomie moet gebruiken. Nu doet Amsterdam - waar de VVD in het college zit - dat, is dat goedgekeurd door de VVD-staatssecretaris en staat u op de hoogste toren om 020 terug te blazen." Ook coalitiepartners CDA en D66 steunden de VVD niet. De PVV begreep zelfs niet waarom de VVD dit debat had aangevraagd.

Volgens PVV-Kamerlid Léon de Jong ondersteunt de VVD in het college het experiment en zegt de landelijke VVD nu: dit kan niet. "Ik snap sowieso niet waarom dit debat hier en niet in de gemeenteraad wordt gevoerd."

Reactie wethouder
Wethouder Vliegenthart (Sociale Zaken, SP) is blij met de uitkomsten van het debat. "Amsterdam mag verder met haar experiment. Dat is goed voor mensen die vanuit de uitkering aan het werk willen en voor de stad.

''Mocht de staatssecretaris zich willen verdiepen in de Amsterdamse werkwijze en de manier waarop de stad daar invulling aan geeft, is zij van harte welkom in de hoofdstad. Wij hebben de afgelopen jaren 23.000 mensen aan het werk geholpen en meer dan 15.000 mensen vrijwilligerswerk laten doen. Daar ben ik trots op. De tegenprestatie heb ik daarbij niet nodig," aldus Vliegenthart.

Lees ook: Welke aanpak bij bijstandsgerechtigden werkt?