PlusAnalyse

Amsterdam lobbyde jaren voor Lelystad Airport, maar komt steeds meer alleen te staan

Amsterdam lobbyde lang in Brussel voor de verplaatsing van vakantievluchten van Schiphol naar Lelystad Airport. Met succes, maar inmiddels komt de hoofdstad steeds meer alleen te staan.

De nieuwe terminal van Lelystad Airport.  Beeld ANP
De nieuwe terminal van Lelystad Airport.Beeld ANP

De coronapandemie heeft niet alleen de stad lam gelegd, ook de discussie over de groei van luchthaven Schiphol is door het virus het afgelopen jaar bijna stilgevallen. Maar terwijl de eerste vaccins zijn goedgekeurd en er in 2021 weer aan een vliegreis te denken valt, zijn de opvattingen over de groei van Schiphol – en daarmee over Lelystad – veranderd.

Uit recent onderzoek van Motivaction wordt duidelijk dat in de samenleving de steun voor de groeiplannen van Schiphol in rap tempo afneemt. Slechts 14 procent van de Nederlanders pleitte in 2018 voor krimp van het vliegverkeer, in 2020 is dat cijfer gestegen naar 49 procent.

Het is een mentaliteitsverandering die de politiek niet ontgaat. Steeds meer partijen die eerst voor Lelystad waren, veranderen in tegenstanders. Daardoor ontstaat de paradox dat Amsterdam als progressieve en duurzame stad nu tussen de partijen en organisaties komt te staan die het vliegverkeer ruimte gunnen, zoals KLM, de VVD en D66.

Steeds meer partijen in 2020 sceptisch over Lelystad

Het is bekend dat GroenLinks om milieuredenen fel tegen Lelystad Airport is, maar met het verstrijken van de tijd wordt de groep tegenstanders steeds groter. ‘In het licht van de vermindering van de luchtvaart (...) zal de positie van Schiphol én de regionale luchthavens opnieuw gewogen moeten worden,’ aldus het nieuwe PvdA-verkiezingsprogramma 2021-2025, terwijl de opening van Lelystad in het oude programma nog expliciet benoemd werd. Ook het CDA zette dit najaar het sein op oranje: ‘De opening van vliegveld Lelystad wordt bezien in het licht van het herstel van de luchtvaart’. De ChristenUnie zal zich naar verwachting ook tegen de opening van Lelystad uitspreken. Van de grotere partijen zijn verder alleen de VVD en de PVV uitgesproken voorstanders, D66 alleen onder voorwaarden.

In 2019 kreeg minister Cora van Nieuwenhuizen (Luchtvaart) toestemming van Brussel voor de verplaatsing van vakantievluchten van Schiphol naar vliegveld Lelystad. Het fiat kwam er na een jarenlange lobby, waarin Amsterdamse bestuurders een grote rol speelden, blijkt na een beroep op de Wet openbaarheid bestuur door onderzoeksplatform Follow the Money.

Succes van de stad

De gemeente, die 20 procent van de aandelen in de luchthaven heeft, is begaan met Schiphol omdat het vliegveld lang als een pijler onder het succes van de stad werd gezien. Vanuit Amsterdam vlieg je naar 332 bestemmingen wereldwijd, waardoor internationale bedrijven zich graag vestigen in de metropoolregio. Tien jaar geleden ontstonden zorgen over de positie van KLM, hoofdgebruiker van Schiphol, ten opzichte van de zogenaamde ‘gulf carriers’. Deze maatschappijen uit het Midden-Oosten dreigen KLM via oneerlijke concurrentie uit de markt te drukken, wat slecht zou zijn voor de positie van Schiphol als hub-luchthaven. Als KLM moet inleveren, is dat slecht voor Schiphol en voor Amsterdam, was de gedachte.

Ook de verplaatsing van vakantievluchten, die Amsterdam niet beter bereikbaar maken maar Schiphol wel groeiruimte kosten, was een bron van zorg voor toenmalig burgemeester Eberhard van der Laan. Via de Alderstafel, waar omwonenden, luchtvaart en overheden het eens moesten worden over het luchtverkeer, stemde Amsterdam ermee in dat Lelystad Airport geschikt wordt gemaakt voor deze categorie vluchten. Er was toestemming van de Europese Commissie nodig voor een verkeerverdeelregel, zodat budgetmaatschappijen gestimuleerd kunnen worden om te verhuizen. Er moest gelobbyd worden.

Economische belangen

Het stadsbestuur nam vanaf 2011 Tom de Bruijn in de arm, een Brusselexpert die eerder dat jaar was afgezwaaid als de Permanente Vertegenwoordiger (ambassadeur) van Nederland bij de EU. Van der Laan en wethouder Kajsa Ollongren (economie) gingen er op werkbezoek en ook wethouder Udo Kock (Schiphol) deed z’n uiterste best voor het project.

Eind 2017, toen Brussel een eerste voorstel van Amsterdam en minister Van Nieuwenhuizen afwees, klom Kock in de pen. Hij hamerde op de economische belangen die op het spel stonden. ‘Bedrijven en instellingen hebben hier het afgelopen jaar op een nog niet eerder geziene schaal geïnvesteerd in grond en gebouwen,’ schreef hij.

In 2018 leek de steun van Amsterdam voor de opening van Lelystad even spaak te lopen toen GroenLinks in de campagne voor de raadsverkiezingen van 2018 beloofde de komst van het vliegveld te blokkeren. GroenLinkspartijleider Jesse Klaver en de Amsterdamse GroenLinkslijsttrekker Rutger Groot Wassink beloofden de achterban tijdens een bijeenkomst in het voorjaar dat ze de invloed van de hoofdstad daarvoor wilden aanwenden. GroenLinks won die verkiezingen inderdaad, maar in de uiteindelijke coalitie met D66, PvdA en SP, lukte het Groot Wassink niet zijn belofte waar te maken. In het coalitieakkoord werd wel de groei van Schiphol onwenselijk genoemd, maar het verminderen van vakantievluchten bleef een doelstelling die Kock mocht uitvoeren.

‘Fijn dat wethouders Kock en Dijksma bereid zijn hiervoor naar Brussel te komen,’ schreef het ministerie van Buitenlandse Zaken in het najaar van 2018 dan ook aan een ambtenaar op de Stopera. ‘Voor nu lijkt het me goed dat jullie ook contact opnemen met Schiphol (opgenomen in CC) zodat we dubbelingen voorkomen in de lobby richting de Europese Commissie.’

Sharon Dijksma was inmiddels wethouder in Amsterdam. Een oude bekende op het luchtvaartdossier, als staatssecretaris bemoeide zij zich tot 2017 ook met Lelystad. Ze was erbij toen Kock de openstelling van Lelystad vurig bepleitte in een gesprek met EU-topambtenaar Matthew Baldwin, maar naar eigen zeggen was haar rol inmiddels minder prominent. “Ik was in mijn periode als wethouder niet verantwoordelijk voor Lelystad, dat dossier heb ik achter mij gelaten toen ik in 2017 stopte als staatssecretaris,” zegt Dijksma. “Omdat we een breed gesprek hadden met Baldwin zijn ook onderwerpen uit mijn portefeuille besproken, zoals het dossier ‘spoor’, waarbij we probeerden om de trein een alternatief te laten zijn voor korte afstandsvluchten.”

Liever met de trein

Uiteindelijk kreeg minster Van Nieuwenhuizen in het najaar van 2019 toestemming voor de opening van Lelystad, maar door de stikstofcrisis en daarna de coronacrisis is het vliegveld nog steeds niet in bedrijf. Inmiddels spreekt de minister over openstelling in 2021, na de verkiezingen.

De vraag is of Amsterdam dat dan nog wil. Eberhard van der Laan is in 2017 overleden, Udo Kock is in 2019 afgetreden en Sharon Dijksma is sinds deze week de nieuwe burgemeester van Utrecht. Wethouder Victor Everhardt, nu verantwoordelijk voor het dossier, slaat een andere toon aan dan zijn voorgangers. “De actuele onzekerheden over de toekomstige functie van Lelystad maken het voor Amsterdam onmogelijk om hierover nu een definitief standpunt in te nemen,” zegt hij. “Maar als de opening van Lelystad betekent dat daar vakantievluchten opgevangen worden, zodat Schiphol zich kan richten op het versterken van zijn hub-functie, zie ik wel voordelen. Overigens heeft het mijn voorkeur als mensen de trein nemen in plaats van het vliegtuig.”

Dit verhaal kwam tot stand in samenwerking met verslaggever Lise Witteman van onderzoeksplatform Follow the Money.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden