PlusReportage

Amsterdam is een natuurgebied rijker, tot de haven meer ruimte nodig heeft

Met het vollopen van een brakwaterkreek zijn de Houtrakkerbeemden voltooid, een nieuw natuurgebied net buiten Amsterdam. Tenminste, tot het moment dat de haven meer ruimte nodig heeft.

Boswachter Jamie Jenner in de Houtrakpolder. Beeld Jakob Van Vliet
Boswachter Jamie Jenner in de Houtrakpolder.Beeld Jakob Van Vliet

In het nieuwe natuurgebied de Houtrakkerbeemden is de mensenwereld nooit ver weg. In de verte is de A9 hoorbaar. Het uitzicht naar de andere kant wordt gedomineerd door de windmolens en benzineterminals van de Amsterdamse haven. Door de nabijheid van Schiphol komt er – buiten coronatijd – elke drie minuten wel een vliegtuig over. “Aluminiumvinken,” zoals boswachter Jamie Jenner ze noemt.

Maar ook echte vogels vliegen hier af en aan. In een zwerm spreeuwen slaat een sperwer zijn slag, ziet Jenner, die het gebied onder haar hoede heeft voor Staatsbosbeheer. Na de doodskreet van een spreeuw heeft ze haar verrekijker gepakt. “Tja, dat is de natuur.”

Eerder deze maand opende de stuw waardoor water vanuit het Noordzeekanaal en Zijkanaal C naar een speciaal aangelegde kreek in de Houtrakpolder stroomt. Samen met het in de jaren negentig aangeplante Noorderbos, de met groen afgedekte afvalstort Het Groene Schip en een nieuw voedselbos is het meteen een veelzijdig wandelgebied geworden, al is de kreek in het broedseizoen voor het publiek gesloten en altijd verboden terrein voor honden.

Lang gekoesterde wens

De zeeaster is al gesignaleerd en het lijkt een kwestie van tijd tot ook andere planten die gedijen bij brak water neerstrijken in de Houtrakkerbeemden. Want daar was het Staatsbosbeheer en opdrachtgever provincie Noord-Holland om te doen. De Houtrakpolder was het ontbrekende puzzelstukje tussen verschillende natuurgebieden en bovendien een buitenkans voor extra biodiversiteit.

De komst van het zoutige water in de kreek zal in deze regio zeldzame vegetatie mogelijk maken. De hoop is dat zilte schijnspurrie, lepelblad en heemst de kop zullen opsteken. Mogelijk dat de watersnip en de kleine plevier hier straks broeden. “Dat wordt afwachten,” zegt Jenner. “Nu mag de natuur zijn gang gaan.”

Kwelwater

De voortekenen zijn gunstig. Verder de stad uit richting Spaarndam is de Westhoffplas door kwelwater uit het Noordzeekanaal al langer brak en daar is de brakwatersteurgarnaal al doorgedrongen. Jenner ziet het helemaal voor zich dat ook aan de Houtrakkerbeemden straks lepelaars aanschuiven voor een ‘garnalencocktail’. “Bij de Westhoffplas staan ze al met hun lepels garnalen uit te zeven.”

Brakwaternatuur is een lang gekoesterde wens van zowel de provincie als van Staatsbosbeheer. Voor de aanleg van de Afsluitdijk, toen er nog een open verbinding was met de Noordzee, was het in Noord-Holland heel gangbaar. Maar brak water terugbrengen botst met de belangen van de landbouw. “Hier in de Houtrak zijn geen agrariërs meer,” zegt Jenner.

De aanleg van de Houtrakkerbeemden heeft drie jaar in beslag genomen. De meanderende kreek ligt ongeveer op de plaats waar ooit het Oer-IJ moet hebben gelegen. Deze voorloper van het IJ brak duizenden jaren geleden bij Castricum door naar de Noordzee. Bij het verplaatsen van 25.000 kubieke meter grond zijn in de bodem nog oude zand- en kleilagen gevonden en schelpenbanken, weet Jenner. “En nu is het af.”

Nieuwe wijk

Het is nog wel de vraag voor hoe lang het natuurgebied zal kunnen blijven. In Amsterdam gaan stemmen op om de haven uit te breiden naar de noordelijke helft van de Houtrakpolder als de haven binnen de ring-A10 moet plaatsmaken voor de nieuwe wijk Haven-Stad.

In 2013 werd met de regio afgesproken dat de haven naar deze polder mag uitwijken als binnen Amsterdam alle mogelijkheden om terrein intensiever te gebruiken zijn gebruikt. Punt is wel: de polder ligt net over de gemeentegrens van Amsterdam, in de gemeente Haarlemmermeer, die allesbehalve enthousiast is over uitbreiding van de haven.

De provincie erkent dat de kans bestaat, maar zegt ook dat het best nog tien of twintig jaar kan duren voor het eventueel tot een uitbreiding van de haven komt. Vandaar dat het provinciebestuur van Noord-Holland toch al heeft besloten tot de aanleg van het nieuwe natuurgebied.

Compenseren

Als het wel gebeurt dat de haven uitbreidt naar de Houtrakpolder moet dat elders weer worden gecompenseerd met nieuwe natuur, zegt een woordvoerder van gedeputeerde Esther Rommel (Natuur en Landschap).

Boswachter Jenner is blij met het nieuwe groen dat juist aan de rand van de stad Amsterdam als geroepen komt. “Je kunt alles volbouwen, maar in de coronatijd hebben we toch allemaal kunnen zien hoe belangrijk natuur kan zijn.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden