Amsterdam Bewaar

Als je mag kiezen, wie wordt dan burgemeester van Amsterdam?

Femke Halsema is de meest genoemde kandidaat voor de burgemeesterspost.
Femke Halsema is de meest genoemde kandidaat voor de burgemeesterspost. © Sjoukje Bierma

Amsterdam krijgt een nieuwe burgemeester, maar dat betekent nog niet dat de Amsterdammers iets te zeggen hebben over de vraag wie dat zou moeten zijn. Jammer. Daarom trekken we zelf de stoute schoenen aan: wie moet het worden?

Hoe zou dat gaan tijdens zo'n sollicitatiegesprek? Vertelt u eens een mop? De nieuwe burgemeester van Amsterdam moet, aldus de profielschets die de gemeenteraad heeft opgesteld, beschikken over humor. Daar kan een mens wat mee. De vorige burgemeester (Eberhard van der Laan) moest empathisch en barmhartig zijn en die daarvoor een vrouw (het werd Job Cohen).

Het proces tot de aanstelling van een nieuwe burgervader dan wel burgermoeder is, kortom, ongewis en onvoorspelbaar. Slechts één ding staat vast: de Amsterdammer heeft er niets over te zeggen.

Na vele jaren politieke discussie is de rechtstreeks gekozen burgemeester nog geen stapje dichterbij gekomen. Een initiatief in Amsterdam om dan maar bij wijze van advies een volksraadpleging te organiseren sneuvelde in schoonheid.

Zetje in de richting
Wat was dat blijft: een door de Kroon benoemde burgemeester, na een doorslaggevende aanbeveling van de gemeenteraad.

Nu valt er ook wel het een en ander in te brengen tegen rechtstreekse verkiezingen. Zo zou een kiezersmandaat de burgemeester buitensporig veel macht kunnen geven ten opzichte van de (door de gemeenteraad aangestelde) wethouders, die mogelijk ook nog eens van een andere politieke kleur zijn.

De gekozen dictator: een burgemeester die altijd kan claimen dat het volk achter hem staat.

Of de gekozen burgemeester zou juist heel erg weinig macht overhouden, als er, zoals in sommige landen, een louter ceremoniële functie van wordt gemaakt. De eerste burger als professionele handenschudder.

Maar toch: waarom zouden de Amsterdammers er helemaal het zwijgen toe moeten doen nu de benoeming van een nieuwe burgemeester aanstaande is? Waarom zouden wij de kandidaat van onze voorkeur niet een zetje in de goede richting kunnen geven met het dringende verzoek zich met een serieuze sollicitatiebrief te melden bij de commissaris van de Koning?

Iemand die boodschappen doet bij de supermarkt op de hoek, maar ook zijn weg kent in politiek Den Haag

Het Parool wil daar graag bij helpen. Op deze pagina's een voorselectie van kandidaten die weleens hoge ogen zouden kunnen gooien, met als enige beperkende factor de wettelijke leeftijdsgrens van 70 jaar. Wie na zijn 63ste begint kan geen termijn afmaken.

Maar verder hoeven we ons nergens iets van aan te trekken: niet van de vraag of de nieuwe burgemeester beschikt over humor, niet of het een man of een vrouw is en al helemaal niet of hij of zij de juiste politieke kleur heeft. De enige vraag die we hoeven te beantwoorden is: wie zouden wij nou graag zien als onze nieuwe burgemeester?

CDA-burgemeester
Na consultatie van spraakmakers uit de stad, afkomstig uit het bedrijfsleven, het onderwijs, de kunstsector, de gezondheidszorg, de woningbouw en maatschappelijke organisaties is er een mooi lijstje uitgerold. Wat moet de nieuwe burgemeester van Amsterdam zijn?

Een vrouw. Warm, 'maar wel met haar op de tanden'. Of toch maar een man? In elk geval iemand die niet lijkt op Eberhard van der Laan, 'want deel twee van de film kan alleen maar tegenvallen'.

Iemand die zich raad weet met de hyperdiversiteit die zich zo langzamerhand meester maakt van de stad, om nog niet te spreken over de polarisatie.

Wellicht eindelijk iemand met een kleurtje. Iemand zonder politieke achtergrond. Uit het bedrijfsleven, de gezondheidszorg of het onderwijs? Of waarom niet, doe eens gek, een keer een CDA-burgemeester?

Iemand die de complexiteit van de stad begrijpt, gevoel heeft voor de tradities en de cultuur, maar niet blijft hangen in nostalgie. Iemand die boodschappen doet bij de supermarkt op de hoek, maar ook zijn weg kent in politiek Den Haag en het liefst de nodige ervaring heeft in besturen.

Keus genoeg. Nu is het aan de kiezer.

Jeanine Hennis-Plasschaert

Hoe lang moet een politicus plaatsnemen in het strafbankje? Jeanine Hennis-
Plasschaert (45) trad als demissionair minister van Defensie in de nadagen van kabinet-Rutte II af vanwege een dodelijk ongeluk met een mortier in Mali.

Het hoeft, de regels van het politieke spel in acht genomen, geen beletsel te zijn voor een burgemeesterschap in Amsterdam. Sterker: op haar betere momenten is Hennis een toonbeeld van ontspannen toegankelijkheid, een eigenschap die de burgemeester goed kan gebruiken. Als eerste vrouwelijke Defensieminister van Nederland heeft ze zich ook van haar doortastende kant laten zien.

Hennis werkte voor de Europese Unie en KPMG, was Europarlementariër en is nog steeds Kamerlid, maar haar politieke carrière begon ze in Amsterdam, waar ze politiek assistent was van VVD-wethouder Marc van der Horst.

Die zei in Het Parool: "Na een half jaar zag ik haar al niet meer als mijn assistent, maar als mijn plaatsvervanger."

Marcel Levi

Sinds kort is Marcel Levi (53), voormalig bestuursvoorzitter van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, de baas van het prestigieuze University College London Hospitals.

Waarom zouden we hem niet terug kunnen halen naar de stad waar hij zich nog altijd zo druk over maakt? Hij heeft nog steeds een huis aan de gracht.

Levi groeide op als tweede zoon van een huisarts in Amsterdam-West. Een harde werker, beroemd internist, groot Ajaxfan en bestuurlijk zwaargewicht. Drijvende kracht achter de fusie tussen AMC en VUmc. Met zijn ingebakken ongeduld heeft hij wel iets weg van oud-burgemeester Eberhard van der Laan: zacht naar buiten, hard naar binnen.

Weekblad Elsevier riep hem uit tot Nederlander van het jaar. In 2016 doneerde hij een nier aan een onbekende patiënt, gewoon omdat het kon.

Kritisch lid van de PvdA. "Een afstandelijke partij die niet weet wat er leeft bij mensen," zei hij tegen Vrij Nederland na de afstraffing bij de laatste verkiezingen.

Khadija Arib

Met haar voorzitterschap van de Tweede Kamer is Khadija Arib (57) toegetreden tot de rang van Bekende Nederlander. Via de Marokkaanse Vrouwenvereniging in Amsterdam raakte ze ooit in de politiek verzeild. Nu is ze met twintig jaar een van de langstzittende Kamerleden.

Een autonoom politicus, varend op eigen kompas, ook als dat haar PvdA even niet uitkomt. Seculier, maar niet tegen godsdienst. Geboren in het dorpje Hedami en opgegroeid in Casablanca, kwam Arib pas op haar vijftiende naar Nederland. Haar vader, een vrijgevochten rijkeluiskind met een gat in zijn hand, was gastarbeider in Schiedam.

Ze deed in Amsterdam de sociale academie en studeerde sociologie, raakte verknocht aan de stad en moet er niet aan denken te verhuizen.

"Ik wil helemaal geen voorbeeld zijn, maar ik ben het wel," zei ze tegen Het Parool toen ze in 2016 Kamervoorzitter werd. "Je kunt dat nu eenmaal niet voor andere mensen bepalen."

Joop Wijn

Misschien niet heel voor de hand liggend: een CDA-coryfee als de baas van Amsterdam, maar voor Joop Wijn (48) maken we graag een uitzondering. Gepokt en gemazeld in het bedrijfsleven én de politiek.

Bestuurslid van ABN Amro, staatssecretaris in de kabinetten Balkenende I en II (2002-2006), minister van Economische Zaken in Balkenende III (2006-2007). Tegenwoordig is hij hoofd strategie en risico van het snelgroeiende Amsterdamse betalingsbedrijf Adyen.

Wijn, bescheiden en enigszins publiciteitsschuw, werd geboren in Haarlem, maar kwam naar Amsterdam om er economie en rechten te studeren. Sindsdien heeft hij de stad in zijn hart gesloten.

Man van orde en gezag. Vooral in debatten over de aanpak van illegale immigranten liet hij zich gelden als rechtsbuiten van het CDA. In 2000 behoorde Wijn, homoseksueel, tot de kleine minderheid in zijn fractie die stemde voor openstelling van het huwelijk voor mensen van hetzelfde geslacht.

Geert ten Dam

Misschien heeft hoogleraar onderwijskunde Geert ten Dam (59) weinig politieke ervaring, het wereldje van besturen en regeren kent ze maar al te goed.

De collegevoorzitter van de Universiteit van Amsterdam is kroonlid van de Sociaal-Economische Raad en was tot 2014 voorzitter van de invloedrijke Onderwijsraad.

Volgens de mensen die haar kennen is ze een scherp analyticus, met strategisch inzicht en een vooruitziende blik. Een vrouw zonder opsmuk, met natuurlijke autoriteit. Haar studenten noemen haar betrokken en benaderbaar. Scherp, zonder beledigend of ongenuanceerd te worden.

Een van haar eerste daden als UvA-voorzitter: het Maagdenhuis op het Spui verlaten om op het Roeterseiland tussen de studenten en medewerkers te gaan zitten.

Elke twee weken probeert ze in een column in Het Parool de kloof te dichten tussen de universiteit en de stad. 'Ik ben een kind van de vrouwenbeweging in de jaren zeventig,' schreef ze. Rolmodel tegen wil en dank.

Paul Rosenmöller

De nestor van het gezelschap, Paul Rosenmöller (61), is voorzitter van de VO-raad (voortgezet onderwijs), voorzitter van de raad van toezicht bij de Autoriteit Financiële Markten en commissaris bij NS.

Hij is vooral bekend geworden als de succesvolle leider van GroenLinks en rots in de branding, toen het populisme in 2002 voet aan de grond kreeg in de politiek.

Goedgebekt, vooral op dreef als hij het geweten van Nederland mag zijn. Geboren in Den Helder, een telg uit het Vroom & Dreesmannconcern, waar zijn vader directeur en grootaandeelhouder was. Zelf stopte hij in 1978 met zijn studie sociologie om in de haven van Rotterdam als maoïst de revolutie te prediken. Rosenmöller werkte er als stuwer bij Müller Thomson.

Na zijn vertrek uit de politiek, eind 2002, werkte hij enige tijd in de televisiejournalistiek. 'Hij is er goed in om zowel iemands beste vriend te lijken als diens scherpste criticus,' schreef de commentator van NRC Handelsblad.

Femke Halsema

Even mocht Femke Halsema (51) als partijleider van GroenLinks ruiken aan het echte werk: met Mark Rutte (VVD), Job Cohen (PvdA) en Alexander Pechtold (D66) zat ze in 2010 om de tafel om een kabinet te vormen. De poging mislukte, Halsema 'baalde als een stekker' en koos voor een bestaan buiten de politiek.

Nu is ze de meest genoemde kandidaat voor de burgemeesterspost. Goed gebekt, een vrijzinnige links-liberaal met een schat aan ervaring in politiek Den Haag, zij het niet op het bestuurlijke vlak.

Tot 1997 was Halsema overigens lid van de PvdA. Ze verliet die partij nadat PvdA-burgemeester Schelto Patijn een groot aantal demonstranten preventief had laten opsluiten in kooien in het havengebied in aanloop naar de Europese top in de hoofdstad.

Halsema is een bedachtzame twijfelaar. 'Het is een bevrijding de politiek te hebben verlaten,' schreef ze onlangs. 'Tegelijkertijd houd ik er onverminderd van.'

Kajsa Ollongren

Het zou een retour in sneltreinvaart zijn, maar niets is onmogelijk. Kajsa Ollongren (50), minister van Binnenlandse Zaken en vicepremier in Rutte III, heeft wel vaker gepingpongd tussen Den Haag en Amsterdam.

Als topambtenaar schopte ze het tot in het Torentje van de premier, als wethouder en locoburgemeester was ze in het vorige stadsbestuur de belangrijkste troef van D66.

Soeverein, een intelligente antipopulist, met een balboekje waar slechts weinigen aan kunnen tippen. De Zweeds-Nederlandse Ollongren is lid van het Fins-adellijke geslacht Ållongren. In Amsterdam studeerde ze economie en geschiedenis en ze is meteen voor de stad gevallen.

"Ik ken de problematiek in Amsterdam goed," zei ze bij haar vertrek naar Den Haag in Het Parool. "En ik weet dat die anders is dan in andere delen van het land. Als ik iets voor de stad kan doen, zal ik dat doen." Terugkomen bijvoorbeeld.

Wouter Bos

Al bijna vijf jaar is Wouter Bos (54) bestuursvoorzitter van het academisch ziekenhuis van de Vrije Universiteit Amsterdam, maar hij is vooral bekend als de voormalige politiek leider van de PvdA, minister van Financiën en vicepremier in Balkenende IV.

Succesvol bestrijder van de kredietcrisis, dat hem in 2008 de titels Nederlander van het jaar (Elsevier) en politicus van het jaar opleverde.

Bos begon zijn carrière bij Shell, omdat, vond hij, 'links Nederland het bedrijfsleven niet over moet laten aan rechts'. Een macher, een razendsnelle denker. Veel zwaarder zijn de kandidaten niet te vinden.

In 2010 verliet hij de politiek, omdat hij meer tijd wilde hebben voor zijn gezin in Amsterdam-Noord. Minder hard is hij er niet om gaan werken, een terugkeer als burgemeester hoeft het in elk geval niet in de weg te staan.

Zijn eerste punten heeft hij al binnen: als lobbyist haalde hij het Europese medicijnagentschap EMA van Londen naar de Zuidas.

Lilianne Ploumen

Na de verkiezing van Donald Trump als president van de Verenigde Staten richtte Lilianne Ploumen (55) het fonds She Decides op, voor veilige abortussen, seksuele voorlichting en kraamzorg in arme landen.

Niet schreeuwen, maar doen: een typisch Ploumenantwoord op de nieuwe antiabortus­politiek van de VS.

Ze maakte in het kabinet-Rutte II indruk als (onervaren) minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Een warme persoonlijkheid, een verbinder, maar soms ook bikkelhard en confronterend. Als PvdA-voorzitter was ze niet te beroerd om partijleider Job Cohen de wacht aan te zeggen.

Ploumen woont in Nieuw-West, al is goed te horen dat ze de dochter is van een melkboer uit Maastricht. Een sociaaldemocraat, die tot 2003 lid was van GroenLinks, maar 'zich niet langer wilde laten leiden door de romantische denkbeelden over de multiculturele samenleving'. Gelovig katholiek, overtuigd feminist en fanatieke republikein ineen.

Franc Weerwind

Je zou Franc Weerwind (53) een typische carrièreburgemeester kunnen noemen: eerst een post in Niedorp, vervolgens in Velsen en sinds juni 2015 in Almere. De eerste burgemeester van D66-huize in de top van grote steden in Nederland. Een man die zomaar weer een plekje door zou kunnen schuiven.

Een burgemeester van grote woorden is hij niet. Weerwind, met een familieverleden op de slavenplantage De Eendragt in Suriname, zegt: "Het enige wat je als nieuwkomer moet doen, is je broek ophouden en je talenten beschikbaar stellen aan de economie van dit land. Als je je gedraagt als minderheid, word je ook een minderheid."

Nederlands-hervormd, bewonderaar van Anton de Kom, geboren in Amsterdam-Noord en opgegroeid in Nieuw-Vennep. Hij studeerde bestuurskunde in Leiden, werd lid van Minerva, maar de band met Amsterdam is gebleven. "Niet iedereen zit te wachten op een Leidse bek. Wij hebben in onze familie altijd alles zelf gedaan."

Ingrid de Graaf

Vorig jaar werd Aegon-directielid Ingrid de Graaf (48) uitgeroepen tot Topvrouw van het jaar 2017, geroemd om haar 'lef en dapperheid'. Hardcore bedrijfsleven. Eerder zat ze in de raad van bestuur van Delta Lloyd en werd ze uitgeroepen tot machtigste verzekeringsvrouw.

De Graaf werd geboren in het Brabantse Kaatsheuvel in een 'zwaar middenstadsgezin': hard werken en discipline. Op haar veertiende stond ze al in de bakkerij, haar carrière in het grote bedrijfsleven begon ze als secretaresse bij het Afval Overleg Orgaan.

De Graaf heeft wel iets van Pippi Langkous: "Ik heb het nog nooit gedaan dus ik denk dat ik het wel kan."

Ambitieus en maatschappelijk betrokken. Ze woont in Duivendrecht, omdat ze haar kinderen niet wil opvoeden 'in een reservaat voor de rijken'. In Het Parool: "We denken in Nederland dat een leider de hele tijd zijn kop boven het maaiveld uit moet steken, maar je kunt beter een collectief smeden met je team."

Amsterdammers krijgen het woord

Niet dat we erover gaan, maar toch: voordat op maandag 30 april de sollicitatietermijn sluit waarop kandidaten zich bij de commissaris van de ­Koning kunnen melden, willen wij ons graag nog even bemoeien met de keuze voor een nieuwe burgemeester van Amsterdam.

Op de volgende pagina's onze eigen voorselectie: op wie van deze mannen en vrouwen zouden wij een klemmend ­beroep willen doen om te solliciteren als burgemeester?

Onderzoeksbureau I&O Research zal de komende week deze vraag voorleggen aan een representatieve groep Amsterdammers. Daarnaast zullen we ook enkele vragen stellen over de wenselijkheid van de gekozen burgemeester.

Wilt u op een andere manier iets kwijt over de keuze voor een nieuwe burgemeester, bijvoorbeeld omdat u weet wie de enige echte kandidaat voor de functie zou moeten zijn, schroom niet en stuur een mail naar burgemeester@parool.nl 
of reageer onder dit Facebook-bericht.