Plus Profiel

Afgetreden Udo Kock: een financieel genie, maar ook een dwarsligger

Wethouder van Financiën Udo Kock. Beeld Julius Schrank/HH

Een financieel genie, het rechtse geweten, maar ook een betweter. De afgetreden D66-wethouder Udo Kock heeft Amsterdam er financieel weer bovenop geholpen, maar maakte onderwijl weinig vrienden.

Net als zijn partijgenoot Alexander Pechtold, houdt Kock van houthakken. Menig eikenboom in de tuin van zijn vakantiehuis in Dwingeloo is inmiddels tot blokken verwerkt. Maar in tegenstelling tot Pechtold, die houthakt om zijn conditie op peil te houden, heeft Kock een volautomatische verticale houtklover in de schuur staan. Hij vindt het sjouwen van de blokken al vermoeiend genoeg. Waarom moeilijk doen als het efficiënter kan?

‘Zo flexibel als een ijzeren staaf’

Het typeert Udo Kock, tot woensdag wethouder financiën. Hij trad af nadat zijn collega-wethouders niet instemden met zijn voorstel om vuilverbrander AEB te privatiseren. Burgemeester Halsema reageerde verrast. De afgelopen dagen was er intensief overleg over de toekomstscenario’s voor AEB en tot dinsdag was er de hoop dat een compromis zou worden bereikt. Maar als er in zijn ogen onverstandige financiële keuzes worden gemaakt, wordt Kock zo flexibel als een ijzeren staaf. Hij stapt liever op dan dat hij grotere risico’s of hogere kosten dan nodig voor zijn rekening neemt, schrijft hij in zijn afscheidsbrief.

Kock (49) was altijd al een wethouder die zijn eigen gang ging. In 2014 werd hij gepresenteerd als een van vier nieuwe D66-bestuurders in een college met de VVD en de SP. Zijn partij had dat voorjaar de PvdA onttroond als grootste van de stad en beloofde de bezem te halen door de stadsfinanciën.

Met zijn nieuwe baan in de Stopera kwam een langdurige internationale loopbaan ten einde. Na zijn promotie aan de VU, die hij combineerde met een functie als duoraadslid van D66, was Kock tussen 2001 en 2014 voor het Internationaal Monetair Fonds gestationeerd in Washington D.C. en Jeruzalem. Daar doorliep hij een glansrijke carrière. Hij hield zich onder meer bezig met het herstructureren van de begrotingen van Irak en de Palestijnse gebieden. Als wethouder zou hij zich later wel eens laten ontvallen dat het reorganiseren van de financiën van Irak een eenvoudiger klus was dan die van Amsterdam.

Ondanks zijn schat aan internationale ervaring bleek de start van Kock in de Stopera lastiger dan gedacht. Een paar maanden na zijn aantreden kwam hij hard in botsing met de oppositie én zijn eigen ambtenaren.

‘De enige echte liberale wethouder’

Kock wilde het allemaal anders doen. Zijn voorgangers, zoals Lodewijk Asscher (PvdA), gebruikten de stadsfinanciën als een instrument om hun politieke doelen te bereiken en problemen op te lossen. Onder Kock werden degelijke financiën een doel op zich. Hij eiste dat boekhoudkundige regels werden nageleefd, ook al was het gevolg dat er minder financiële ruimte over bleef voor politieke plannen. Hij probeerde ook de stadsschuld af te lossen en ijverde voor centralisatie van de macht in het stadhuis, ten koste van de stadsdelen. Er werd wel eens gegrapt dat, ondanks de deelname van de VVD aan de coalitie, D66’er Kock de enige echte liberale wethouder was.

Ook vond Kock het niveau van zijn ambtenaren eigenlijk te laag. Niet gek, want bij het IMF was hij omringd door een select gezelschap van gepromoveerde economen. “Het ging Udo niet snel en niet goed genoeg, zijn medewerkers konden niet tegen hem op,” herinnert een oud-collega zich.

VVD-raadslid Rik Torn riep Kock in juni 2017 ter verantwoording nadat hij in de media had geklaagd over het niveau van zijn personeel. Niet de ambtenaren, maar de wethouder zelf is verantwoordelijk, corrigeerde hij Kock. Die opmerking legde een van Kocks zwaktes bloot: hij werd razend. Een filmpje van de woede-uitbarsting werd via Whatsapp lacherig rondgestuurd onder gemeenteraadsleden van alle partijen. Hoofdschuddend vroegen ze zich af hoe het kan dat iemand zich in het openbaar zó laat gaan.

De voorliefde van de VVD om Kock op de kast te jagen was opvallend. Want eigenlijk staat Kock heel dicht bij de liberalen. Hij gelooft in de kracht van de vrije markt. ‘Groei is goed’, zei hij in de verkiezingscampagne van 2018. Daarnaast is Kock een overtuigd tegenstander van referenda en heeft hij een hekel aan krakers.

‘Hij blijft een dwarsligger’

In het nieuwe college met GroenLinks, PvdA en SP kreeg Kock naast de portefeuille financiën ook de verantwoordelijkheid over Economische Zaken, de Zuidas en Schiphol. Het zorgde voor een zichtbare opleving. “Voor het eerst zag Kock hoe leuk het kan zijn om politieke doelen te realiseren met een eigen budget. Hij zit nu soms aan de andere kant van de tafel en hoeft niet meer alleen maar streng te zijn,” zegt een collega-wethouder. Maar hij blijft een dwarsligger. Toen in het voorjaar werd afgesproken dat de wethouders tijdens dienstreizen zo weinig mogelijk gebruik maken van het vliegtuig, liet Kock optekenen dat hij niet meedoet aan die gekkigheid. Liever op één dag heen en weer per vliegtuig, dan urenlang in de trein.

De spanningen tussen hem en de rest van de coalitiepartijen nam in 2019 toe. Zo is Kock, tegen de wens van GroenLinks in, een voorstander van de groei van Schiphol en heet hij expats van harte welkom, een twistpunt met de SP. Ook vindt hij dat AEB met harde hand gesaneerd moet worden, nu de vuilverbranding voor de zoveelste keer voor financiële problemen zorgt. Hij had zelfs al een investeerder gevonden die AEB voor een goede prijs wilde overnemen, waardoor de verliezen voor Amsterdam beperkt zouden blijven. Maar zijn collega’s houden AEB toch liever in publieke handen, dan dat zij voor de meest efficiënte oplossing gaan. Dat was voor Kock de druppel. “Ik respecteer deze keuze. Echter, ik kan geen verantwoordelijkheid dragen voor een besluit dat evident risicovol en onnodig kostbaar is voor Amsterdam en haar inwoners.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden