PlusInterview

Advocaat over online aanpak drillrapgeweld: ‘Vrijheid van meningsuiting kan in het geding zijn’

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema loopt voor de troepen uit met een internetverbod tegen drillrapgeweld, zegt bestuursrechtadvocaat Mariëtta Buitenhuis. Zij verdiept zich al langer in de mogelijkheden voor zulke online gebiedsverboden. ‘De bestaande wetgeving komt uit de tijd dat internet nog niet bestond.’

Bas Soetenhorst
Fragment uit een drillrapvideo. Beeld Youtube
Fragment uit een drillrapvideo.Beeld Youtube

Begin vorig jaar zei burgemeester Halsema in de Amsterdamse gemeenteraad dat ze onderzoekt of ze de bevoegdheid heeft mensen tijdelijk de toegang tot internet te ontzeggen bij het handhaven van de openbare orde. In een brief aan de gemeenteraad over drillrapgeweld schreef ze deze week dat die juridische verkenning is afgerond.

Conclusie: het is de vraag of ze er bij de rechter mee weg komt, maar ze waagt het erop. Zodra zich een geschikte zaak voordoet zal ze een internetverbod opleggen. Als dat vervolgens leidt tot een rechtszaak, zal blijken of dit is toegestaan.

“Ik vind het dapper van de burgemeester,” zegt Mariëtta Buitenhuis, verbonden aan advocatenkantoor AKD en gespecialiseerd in bestuursrechtelijke handhaving. Ze schreef enkele artikelen over online gebiedsverboden.

De gemeente Utrecht experimenteerde vorig jaar al met een online gebiedsverbod. Een 17-jarige jongen die via Telegram had aangezet tot rellen vanwege de avondklok, kreeg een dwangsom opgelegd voor het geval hij weer zo’n oproep zou doen. Na een half jaar trok burgemeester Sharon Dijksma de maatregel weer in, zonder dat er een rechterlijke toets was geweest.

Op welke regelgeving kunnen burgemeesters zich baseren?

Buitenhuis: “Qua rechtszekerheid zou de netste manier zijn om dit via de APV te regelen, de algemene plaatselijke verordening met de lokale regels. Daarin kan de gemeente snel regels toevoegen. Lastig is wel dat je al snel grondrechten aantast.”

“De vrijheid van meningsuiting en demonstratievrijheid kunnen in het geding zijn. Als het puur om oproepen tot rellen of andere onrechtmatige gedragingen gaat, hoeft dat niet zo te zijn, maar vaak ligt het genuanceerder en kom je in de buurt van die grondrechten. In algemene zin bieden regels uit de APV onvoldoende basis om grondrechten aan te tasten.”

Het risico is dus dat je in de APV te ver gaat. Dan zal de rechter ingrijpen. Staat de burgemeester dan met lege handen?

“Dan moet de wetgever in actie komen. Maar minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz heeft dit voorjaar gezegd dat ze geen rol voor zichzelf ziet weggelegd bij het aanpakken van dit probleem. Daarmee legde ze de bal terug bij de burgemeesters. Als het Rijk niet in actie komt, resteren twee mogelijkheden: niets doen of een experiment, zoals Amsterdam nu aankondigt.”

“De burgemeester loopt voor de troepen uit. Ik vind het een compliment waard dat ze dat aandurft. Zij zit met de problemen van digitale oproepen tot geweld. Als de minister zegt: ik doe niets, snap ik dat gemeenten zelf stappen gaan zetten. Die hebben immers te maken met problemen bij het handhaven van de openbare orde als gevolg van digitale berichten.”

Is het niet ingewikkeld dat zulke oproepen vaak verhuld zijn? Koffiedrinken staat sinds 2021 gelijk aan demonstreren. Zo kun je ook in omfloerste taal mensen aanzetten tot geweld.

“Dan raak je inderdaad al gauw de vrijheid van meningsuiting. Als een oproep enkel tot rellen leidt en je daar vooraf signalen voor hebt, kan een online gebiedsverbod helpen. Probleem is dat de bestaande wetgeving uit de tijd komt dat internet nog helemaal niet bestond. Het is heel gedateerd. Er ligt wel een groot probleem en er zijn juridische aanknopingspunten om het te bestrijden. Dat vergt een pragmatische aanpak.”

Hoe liggen de kansen van Halsema bij de Raad van State, de hoogste bestuursrechter?

“Er is nauwelijks jurisprudentie, het is echt afwachten wat de rechter zegt. Je zou je kunnen voorstellen dat het gaat zoals bij het sluiten van woningen bij overlast en drugsvondst. Burgemeesters zijn daarmee gaan experimenteren en uiteindelijk zijn de Gemeentewet en Opiumwet aangepast en hebben woningsluitingen een concrete wettelijke basis gekregen.”

Mariëtta Buitenhuis. Beeld
Mariëtta Buitenhuis.

Luister onze podcast Amsterdam wereldstad:

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden