27 straten vernoemd naar strijders tegen koloniale overheersing

Op het nieuwe Centrumeiland krijgen 27 strijders tegen de koloniale overheersing een straatnaam. Samen openen de mannen en vrouwen een boek dat maar weinig Nederlanders kennen.

Beeld Laura Van Der Bijl

Toedeledokie, geuzenkapitein Taems Fredericksz, kanonnenbouwer Hendrik Trier en de andere helden van de Slag om de Zuiderzee van 1573, welkom Louis Doedel, Roestam Effendi, Quashiba en ruim twintig andere strijders tegen de Nederlandse overheersing in de voormalige kolonies.

Want zij zijn het die een straat naar zich vernoemd krijgen op het Centrumeiland op IJburg. Op initiatief van burgemeester Femke Halsema maken de vaderlandse mannen met baarden van weleer plaats voor een gemengd boeket van mannen en vrouwen die de koloniale macht bevochten in woorden en daden.

Femke Halsema

Bij de herdenking in het Oosterpark van de afschaffing van de slavernij lichtte Halsema al een tipje van de sluier op. “Wij willen dat Amsterdam ieders stad wordt,” zei de burgemeester bij die gelegenheid, “waarvan we de geschiedenis delen, onderzoeken en dan berouwen. Een stad van gelijkwaardige en werkelijke vrije mensen.”

Met de interventie gaf Halsema trouwens gehoor aan een oproep van de gemeenteraad om meer diversiteit te brengen in het aanbod van Amsterdamse straatnamen. Ook het stadsdeel Oost plaatste eerder kanttekeningen bij het gekozen thema Slag om de Zuiderzee, omdat zich onder de rauwdouwers geen enkele vrouw bevond.

De nieuwe oogst is een weloverwogen, keurige selectie geworden, met verzetsmensen uit Suriname, Indonesië en van de Nederlandse Antillen, maar ook schrijvers als Frank Martinus Arion, Julius Koenders en Cola Debrot. Uit de amusementswereld zijn Max Woiski senior en junior in de prijzen gevallen: zij krijgen samen de Woiskistraat.

Sommige straatnamen herinneren aan een pikzwarte bladzijde uit de geschiedenis. Janey Tetary werd in 1884 in Suriname gefusilleerd nadat zij een protest had georganiseerd tegen de arbeidsomstandigheden van de contractarbeiders. Vakbondsleider Louis Doedel verbleef op last van het koloniaal gezag 43 jaar in een psychiatrische inrichting.

Een opborrelende les uit het overzicht: wie geen zin heeft om voor het vuurpeloton te verschijnen, doet er verstandig aan de vijand met de pen te bevechten. Frank Martinus Arion ontving een ridderorde voor zijn kritische proza, Tip Marugg een nominatie voor de AKO Literatuurprijs, Boelie van Leeuwen de Cola Debrotprijs.

Ook opmerkelijk zijn de communisten op de lijst, toch een doelgroep waar tegenwoordig niet snel naar wordt gekeken als er een straatnaam te vergeven valt. Surinamer Otto Huiswoud was medeoprichter van de Communistische Partij in de Verenigde Staten, de Indonesische Tan Malaka agent voor de Komintern in Zuidoost-Azië.

Brede goedkeuring

Met elkaar gemeen hebben de 27 mannen en vrouwen dat zij samen een boek openslaan dat vermoedelijk weinig mensen hebben gelezen. Eerlijk zeggen: wie heeft gehoord van de Javaanse prins Diponegoro, die tussen 1825 en 1830 op zijn eiland een bloedige opstand leidde tegen het Nederlandse bewind?

Of van Virginia Dementricia, een slavin die in de negentiende eeuw op Aruba geen mogelijkheid onbenut liet om het gezag het leven zuur te maken? Of van Thomas Matulessy alias Pattimura, die op Ambon in 1817 een opstand leidde tegen het koloniaal gezag, een actie die naar de Nederlandse mores van toen leidde tot zijn ophanging?

De olympische ploeg van de koloniale kritiek heeft de goedkeuring van de Amsterdamse straatnamencommissie, het Koninklijk Instituut van Land, Taal en Volkenkunde en het dagelijks bestuur van het stadsdeel Oost, die zich alle drie over de namenlijst hebben gebogen en er hun fiat aan gaven.

Het slavernijinstituut Ninsee organiseerde in mei een panelgesprek met vertegenwoordigers van de zogenoemde grassrootorganisaties. Ook deze deskundigen gingen akkoord met de lijst. Daarmee is ook meteen het laatste woord gesproken, want de vernoeming van straatnamen staat niet open voor bezwaar of beroep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden