Nieuws

1000ste Stolpersteine gelegd voor boekhandelaar Louis Lamm: ‘Deze man moet herdacht worden’

Als eerbetoon aan Louis Lamm (1871-1943) en zijn dochter Ruth Fanny (1911-1943) zijn vrijdagmiddag onder toeziend oog van burgemeester Femke Halsema de 999ste en 1000ste Stolpersteine gelegd. ‘Hij had kunnen onderduiken, maar kon zijn boeken niet achterlaten.’

Jasper Knegt
De woning aan Amstel 3 waar de gezinnen van Louis Lamm en Cas Oorthuys woonden. Beeld Stadsarchief
De woning aan Amstel 3 waar de gezinnen van Louis Lamm en Cas Oorthuys woonden.Beeld Stadsarchief

De stenen zijn op een steenworp afstand van de Stopera gelegd. “Het is een bijzondere dag,” zegt Alexander Stukenberg van de stichting achter de stenen. “Het is een eer dat Halsema vandaag aanwezig is om deze mijlpaal te vieren.”

De aanvraag voor deze Stolpersteine kwam van Fenna en Frank Oorthuys, kinderen van de bekende fotograaf en verzetsstrijder Cas Oorthuys. Voor het verzet maakte Oorthuys onder andere vervalste persoonsbewijzen. In 1944 werd hij door Duitse soldaten opgepakt en naar Kamp Amersfoort overgebracht. Na drie maanden werd hij weer vrijgelaten, waarna hij onderdook. De fotograaf woonde samen met Louis Lamm en zijn gezin in het huis aan de Amstel 3.

“Mijn moeder was altijd in tranen als ze sprak over de familie Lamm, het waren ontzettend bijzondere mensen. Ze heeft van dichtbij meegemaakt hoe ze uit hun huis werden gehaald voor de reis naar het concentratiekamp,” vertelt Fenna Oorthuys. “Ze is hier nooit bovenop gekomen. Louis had kunnen onderduiken bij een adres dat mijn ouders hadden geregeld, maar weigerde afstand te nemen van zijn boeken en besloot in de woning aan de Amstel te blijven.”

Pas toen vorig jaar een boek verscheen waarin de moeder van Oorthuys over de familie Lamm sprak, werd Fenna zich bewust van de gedeelde geschiedenis van het huis aan de Amstel. “Wij kenden het verhaal alleen vanuit de overlevering. Pas sinds mijn broer en ik de Stolpersteine hebben aangevraagd beseffen we hoe belangrijk Louis Lamm voor de boekenwereld was. Deze man is zo belangrijk geweest voor de literatuur, hij moet herdacht worden,” zegt Fenna Oorthuys.

Auschwitz

Louis Lamm was een Duitse boekhandelaar die met zijn antiquarische boekhandel zeer belangrijk was voor de Joodse literatuur. In 1933 emigreerde hij vanuit Duitsland naar Amsterdam om zijn werk voort te zetten in het pand aan de Amstel, waar nu café Amstelhoek gevestigd is.

Na de Duitse bezetting van Nederland werd Lamm in augustus 1943 opgesloten in doorgangskamp Westerbork. Vandaar werd hij in november van dat jaar, samen met zijn dochter Ruth Fanny, gedeporteerd naar concentratiekamp Auschwitz. Daar werden vader en dochter op 19 november 1943 vermoord. Zijn vrouw was in 1940 al overleden en de twee andere kinderen, Hannah en Heinrich, vluchtten naar Palestina.

De boekenvoorraad uit de winkel van Lamm werd na zijn dood geplunderd. Een deel hiervan is geveild door boekenveilingshuis Burgersdijk & Niermans in Leiden.

De tekst gaat verder onder de foto.

null Beeld Stadsarchief
Beeld Stadsarchief

Verdwenen stenen

Af en toe zijn de Stolpersteine, ook wel struikelstenen genoemd, opeens onvindbaar. Zo werd een struikelsteen in de Indische buurt uit de grond gelicht om daarna te verdwijnen. Het ging om een struikelsteen voor de in 1942 in Auschwitz vermoorde Hartog de Rooij. Later is deze opnieuw geplaatst.

Dit was eerder ook het geval in de Rivierenbuurt, waar bouwvakkers onwetend twee stenen weggooiden. Op de struikelstenen stonden de namen van ontwerper Stefan Schlesinger en Anna Kerdijk, dochter van Kamerlid Arnold Kerdijk. De stenen waren na verwijdering niet meer terug te vinden. Ook deze stenen zijn later opnieuw geplaatst.

Tot slot werden bij werkzaamheden in de Sarphatistraat ook struikelstenen weggehaald. Een voorbijganger vond ze terug tussen een berg stenen. De gemeente heeft daarvoor excuses aangeboden.

Louis Lamm op 5 December 1941. Beeld Het Joodsche Weekblad
Louis Lamm op 5 December 1941.Beeld Het Joodsche Weekblad
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden