In Pierenbad Noord aan het Plejadenplein spetteren de jongste wijkbewoners zodra de zon doorbreekt.

PlusReportage

100 jaar Tuindorp Oostzaan: zo zag de wijk er door de jaren heen uit

In Pierenbad Noord aan het Plejadenplein spetteren de jongste wijkbewoners zodra de zon doorbreekt.Beeld Stadsarchief Amsterdam/Raimond Wouda

Het leven in Tuindorp Oostzaan heeft een expositie in het Amsterdamse Stadsarchief wegens het eeuwfeest van de buurt.

Het is 1999: Mieke van de Meteorenweg uit Tuindorp Oostzaan draait gehaktballetjes in haar tuin. Asbak met peuken op tafel, vitrage voor de ramen en een vogelkooi met parkieten op het achtererf. Het is vastgelegd op een van de foto’s van de expositie Thuis in de stad, 100 jaar Tuindorp Oostzaan. Mieke was in die jaren een moeder voor de buurt.

Fotograaf Raimond Wouda, die dertig jaar lang de Tuindorpers en hun ‘dorp’ vastlegde, moest na het fotograferen van Mieke meteen mee-eten. Dat typeert de autochtone Tuindorpers die vooral in de beginjaren van Wouda’s fotowerk een hechte gemeenschap vormden.

Rug naar de overheid

“Tuindorpers zijn vanouds anarchistisch. Ze staan met hun rug naar de overheid, lossen dingen graag zelf op en zorgen voor elkaar,” zegt Wouda (56) wiens familie uit Tuindorp komt. Met zijn technische camera fotografeerde hij de autochtone bewoners, de nieuwkomers, voor- en achtertuintjes en de typische lage muurtjes naast de voordeur. Hij toont de kenmerkende trappen naar dorp, dat tweeënhalve meter dieper ligt dan de omgeving. Honderd jaar geleden was Tuindorp Oostzaan een polder.

null Beeld Stadsarchief Amsterdam/Raimond Wouda
Beeld Stadsarchief Amsterdam/Raimond Wouda

De wijk mikte op arbeidersgezinnen in Amsterdam-Noord. Wethouder Floor Wibaut (SDAP) en Arie Keppler, directeur van de Gemeentelijke Woningdienst, wilden bij de scheepswerven aan het IJ een socialistisch arbeidersparadijs bouwen met ‘menswaardige’ woningen voor arbeiders. Een wijk met veel licht, lucht en ruimte, naar Engels voorbeeld. Arbeiders van de NDM en NSM kregen voorrang. Al snel werkte zestig procent van de mannen in Tuindorp in de scheepsbouw.

De eerste bewoners kregen een voor- en achtertuin, bedoeld om groenten te verbouwen. Op de expositie is te zien dat ze kozen voor kippenhokken, schuurtjes en volières. De wijk werd in de jaren twintig en dertig uitvoerig gedocumenteerd en gefotografeerd. Een woud van kranen torende boven Tuindorp Oostzaan uit.

Zeventien verenigingen

‘De afgelegen ligging, vijf kilometer van het Centraal Station, was een groot nadeel, maar maakte ook dat bewoners noodgedwongen met elkaar optrokken. Eind 1923 telde het dorp al zeventien verenigingen,’ meldt de begeleidende tekst op de expositie.

De tentoonstelling toont ook de gevolgen van de Tweede Wereldoorlog en de bombardementen door Britse bommenwerpers, de groei van de wijk in de jaren vijftig met het Tuttifruttidorp dat met prefabbouw is neergezet, optredens van het harmonieorkest dat onder meer tewaterlating van schepen begeleidde, de overstroming in 1960 en de sluiting van de scheepswerven vanaf de jaren tachtig.

null Beeld Stadsarchief Amsterdam/Raimond Wouda
Beeld Stadsarchief Amsterdam/Raimond Wouda

In de jaren negentig dreigde sloop. Een deel van de huizen werd echter na hevig protest van de Tuindorpers gerenoveerd. In die jaren negentig begon Wouda het tuindorp en zijn bewoners te fotograferen, onder wie de autochtone Tuindorpers Ton (in korte broek en ontbloot bovenlijf) en Elly (in felrode legging en slippers) op het Plejadenplein en Josephine en Cora op het Zonneplein.

Dit jaar fotografeerde hij ook nieuwkomers. “De buurt is veranderd door de hoge huizenprijzen en de nieuwkomers, veelal tweeverdieners met academische opleidingen. Ze zijn alle twee overdag aan het werk. Twintig jaar geleden was het nog een hechte gemeenschap, maar dat staat nu onder druk,” zegt Wouda.

null Beeld Stadsarchief Amsterdam/Raimond Wouda
Beeld Stadsarchief Amsterdam/Raimond Wouda

Thuis in de stad

De expositie Thuis in de stad, 100 jaar Tuindorp Oostzaan is tot en met 9 januari te zien in het Stadsarchief. Het fotoboek ‘Polder VIII, Tuindorp Oostzaan 1921-2021, Amsterdam’ verschijnt einde september bij uitgeverij Fw:Books. Prijs: 35 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden