Amsterdam Bewaar

'UvA moet richtlijnen maken voor antropologisch onderzoek'

Het advies aan de UvA: ook de antropologie moet een controlemechanisme inbouwen
Het advies aan de UvA: ook de antropologie moet een controlemechanisme inbouwen © ANP

Het onderzoek van drie UvA-wetenschappers naar het wel en wee van jihadbruiden zorgde begin dit jaar voor ophef. Een speciale commissie nam het onderzoek onder de loep en komt nu met aanbevelingen.

Volgens de externe commissie moet de Universiteit van Amsterdam (UvA) richtlijnen opzetten om antropologisch onderzoek in het vervolg transparanter te maken. Ook noemt het rapport de aanbeveling dat onderzoekers met collega's in overleg gaan over ethische kwesties.

Dat schrijven Mirjam de Bruijn en Guy Widdershoven, twee externe hoogleraren op het gebied van ethiek. De twee werden door de UvA ingeschakeld om de aantijgingen jegens de auteurs van het artikel 'Chatting about marriage with female migrants to Syria' te onderzoeken.

Anoniem
Onderzoekers Annelies Moors en Martijn de Koning en junior-onderzoeker Aysha Navest spraken voor een verkennend onderzoek, dat werd gepubliceerd in een antropologisch tijdschrift, 22 anonieme jihadbruiden in of onderweg naar Syrië. De gesprekken gingen via Whatsapp en de vrouwen bleven anoniem. 

In een artikel van NRC Handelsblad werd begin dit jaar onder meer de onderzoeksmethode bekritiseerd. Volgens de krant noemen bevraagde hoogleraren dergelijke anonieme bronnen zeer ongebruikelijk. 

Ook stelde de krant destijds dat junior-onderzoeker Navest op een forum onder een pseudoniem de geweldadige jihad zou hebben geprezen. Ze zou de ondervraagde jihadbruiden persoonlijk hebben gekend en daarom niet onafhankelijk zijn. 

Ethische code
Het rapport beschrijft de toenemende aandacht binnen de antropologie voor wetenschappelijke integriteit. 'Hoe verantwoord te handelen in onderzoek naar maatschappelijk gevoelige onderwerpen, zoals radicalisering?,' stellen De Bruijn en Widdershoven. Ze pleiten voor een ethische code of richtlijn, die het onderzoek in het vervolg kan ondersteunen.

Volledige transparantie is een illusie, het wekt verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden

Onderzoekers Annelies Moors en Martijn de Koning

In het rapport hekelen de hoogleraren het anonieme karakter van het onderzoek. De namen van de bevraagde vrouwen zijn niet allemaal vastgelegd en sommige chatgesprekken zijn verwijderd.

'Onduidelijkheid rond archivering en controleerbaarheid is koren op de molen van maatschappelijke partijen die de wetenschap in het algemeen, en de sociale wetenschap in het bijzonder, bestempelen tot een geheel van vooringenomen meningen,' schrijven ze in het rapport. 

Gemiste kans
De bekritiseerde onderzoekers Annelies Moors en Martijn de Koning hebben in een schriftelijke reactie gereageerd op het rapport. Volgens hen is het rapport van De Bruijn en Widdershoven 'een gemiste kans'.

'Een sfeer van wantrouwen roept meer wantrouwen op en dat treft sommige onderzoekers meer dan anderen,' schrijven Moors en De Koning. 'Categorieën die in de samenleving al onder een vergrootglas liggen, zeg bijvoorbeeld orthodoxe moslims, kunnen zich daar veel moeilijker aan onttrekken dan anderen.'

Volgens de twee is de volledige transparantie waarvoor het rapport van de externe commissie voor pleit, 'een illusie'. 'Het wekt verwachtingen die niet waargemaakt kunnen worden.' Moors en De Koning noemen het onderzoek een verspilling van tijd en energie.