Amsterdam Bewaar

'Met zo veel aanbod rook je toch door'

Nieuwe toeristenwinkel op de NZ Voorburgwal. Sigaretten verkopen ze hier ook, daarvoor is geen vergunning vereist
Nieuwe toeristenwinkel op de NZ Voorburgwal. Sigaretten verkopen ze hier ook, daarvoor is geen vergunning vereist © Jesper Boot

Journalist Stella Braam onderzocht voor de belangengroep Tabak Nee het aantal winkels dat tabak verkoopt in Amsterdam. Dat leidt tot een oproep aan de gemeente om maatregelen te treffen.

Het toenemende aantal toeristen in hartje Amsterdam gaat hand in hand met de verkoop van tabak. Overal hangen uithangborden met teksten als 'Tabak-souvenirs-tickets-gsm'. Zelfs in fietsverhuurbedrijven en telecommunicatiewinkels wordt tabak verkocht, zo blijkt als we een kijkje nemen in het centrum: postcode 1012 plus veertig nabijliggende straten, de indeling die de gemeente Amsterdam hanteert.

Zijn er heus meer verkooppunten van tabak, vergeleken met jaren geleden? Hier komt het op tellen aan, winkel in en uit. Vervolgens halen we elke winkel die tabak verkoopt door het ­register van de Kamer van Koophandel: wanneer is die gevestigd of overgenomen? ­Mogelijk hebben we hier en daar een winkel ­g­emist.

Dit zijn onze cijfers: vóór het jaar 2000 telde het Amsterdamse centrum 46 winkels waar je tabak kon kopen, inclusief 9 supermarkten. In 2010 was dit aantal verdubbeld naar 94 plekken (waarvan 19 supers). Eind april 2018 telt het Amsterdamse centrum maar liefst 153 verkooppunten van tabak, waarvan 22 supers. Vergeleken met 2010 is dat een toename van een kleine 70 procent, en vergeleken met 2000 is dit aantal verdrievoudigd.

Toeristenwinkels
In de 'tabakstoeristenwinkels 'kun je souvenirs kopen, een kaartje voor een rondvaart boeken, een blikje cola of wat lekkers kopen én sigaretten. Sommige van deze zaken bestaan al lang, maar er zijn ook gloednieuwe. Bij een mini­supermarkt op de Nieuwezijds Voorburgwal bijvoorbeeld hangt nog de sjofele luifel van de vorige eigenaar: Fish House Seafood. Er prijkt een nieuw uithangbord met Souvenir/Tabak. Een ander, vlakbij het Rembrandtplein, was begin dit jaar nog een bakkerij in hartig en zoet.

Vooral kleine souvenirwinkels doen tabak ­'erbij'. Achter de kassa een bescheiden schap met enkele sigarettenmerken, of pakjes Marlboro op de toonbank. Soms loopt de nietsvermoedende klant zomaar tegen een gesmokkeld pakje sigaretten uit Turkije aan.

Om de leefbaarheid te vergroten, heeft het Amsterdamse gemeentebestuur de 'Nutella- en kaaswinkels' aan banden gelegd. Sinds 6 ­oktober 2017 mogen er in het Amsterdamse ­centrum geen nieuwe toeristen- en souvenirwinkels meer bij. 'Geen wafelverkoper, fiets­verhuurder of ticketshop komt er nog in' kopte Het Parool. Maar winkels die (ook) tabak willen verkopen, dus wél.

Dat geeft te denken: Amsterdam voert een tabaksontmoedigingsbeleid en heeft hiermee een Rookvrije Generatie Award 2018 in de wacht gesleept. "We zijn al jaren hard bezig een rookvrij Amsterdam te realiseren," zei oud-VVD-wethouder Eric van der Burg (Zorg en Welzijn). Daarom ondersteunt Amsterdam, aldus Van der Burg, de strafzaak tegen de tabaksindustrie.

Met zoveel verkooppunten van tabak wordt het lastig voor de gemeente om roken te ontmoedigen. Immers, hoe meer verkooppunten, hoe meer er wordt gerookt. Volgens het beleidsonderzoeksrapport 'IBO gezonde leefstijl' (2016) is het beperken van het aantal verkooppunten een effectieve maatregel om het aantal rokers terug te dringen.

Feest voor tabaksindustrie
Hoe hebben er, in relatief korte tijd, zoveel nieuwe tabakswinkels bij kunnen komen? Niet alleen omdat Amsterdam dit kennelijk is ontgaan, maar ook omdat de drempel laag is: in Nederland is voor de verkoop van tabak, anders dan bij sterke drank, geen vergunning nodig.

70%

Eind april 2018 zijn er 153 verkooppunten van tabak in het centrum van Amsterdam, 70 procent meer dan in 2010 en driemaal zoveel als in 2000.

"De toename van het aantal verkooppunten voor tabak in Amsterdam is een feest voor de tabaksindustrie," zegt longarts Wanda de Kanter, voorzitter van de Stichting Rookpreventie Jeugd. "Voor de industrie is het belangrijk dat sigaretten op zoveel mogelijk plekken beschikbaar zijn, én zichtbaar."

Volgens De Kanter zijn uitwassen, zoals in Amsterdam, alleen te voorkomen door het ­invoeren van een vergunningstelsel voor de verkoop van tabak. Hiervoor probeert haar stichting steun te verwerven. "Daar is een wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet nodig. Maar het duurt gemiddeld twee jaar voordat een wijziging van de wet wordt doorgevoerd." Daarom sluit De Kanter af met een oproep: "Laat Amsterdam daar niet op wachten, maar zelf paal en perk stellen aan het aantal verkooppunten van tabak."

Rookvrije stad
"Ik vind het geen goede ontwikkeling dat het aantal tabaksverkooppunten zo snel toeneemt. De gemeente wil juist het roken in het algemeen, en zeker het roken in de openbare ruimte, ontmoedigen," laat Simone Kukenheim, wethouder Zorg en Sport, desgevraagd weten. "Amsterdamse kinderen moeten kunnen opgroeien in een rookvrije stad. Een stop invoeren op het aantal verkooppunten in het centrum is een interessante gedachte, en we zullen onderzoeken wat op dit punt de mogelijkheden voor de gemeente zijn."