Amsterdam Bewaar

'Meer actie nodig tegen schade door luchtvervuiling'

De Stadhouderskade ter hoogte van het Vondelpark, waar de luchtkwaliteit erg slecht is.
De Stadhouderskade ter hoogte van het Vondelpark, waar de luchtkwaliteit erg slecht is. © Floris Lok

De overheid moet meer doen om gezondheidsschade door luchtvervuiling te voorkomen. De regering kan zich niet beperken tot het halen van de Europese luchtkwaliteitseisen.

Dat betoogde Milieudefensie dinsdag voor de Haagse rechtbank. Onder de 57 burgers die de eisen van de actiegroep ook hebben onderschreven, zijn verschillende Amsterdammers.

Juist in Amsterdam zijn langs drukke wegen nog verschillende knelpunten waar meer dan de limiet van 40 microgram stikstofdioxide (NO2) in de lucht zit. Op tenminste één plek in Amsterdam blijft dat ook zo tot 2020, zo blijkt uit berekeningen van het RIVM.

In strijd met mensenrechtenverdrag
Deze zomer kreeg Milieudefensie daarom gelijk bij de Haagse rechter in een kort geding. De overheid moet met een nieuw plan komen om op de kortst mogelijke termijn de uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide overal binnen de normen te brengen, zo oordeelde de rechter toen.

Dinsdag wierp Milieudefensie principiëlere vragen op. Luchtvervuiling zou in strijd zijn met het Europees mensenrechtenverdrag, zoals het recht op leven, bescherming tegen onmenselijke behandeling en het recht op privacy. Onder het recht op bescherming van het persoonlijk leefmilieu heeft het Europees Hof in Luxemburg bij eerdere uitspraken ook bescherming tegen gezondheidsschade geschaard, betoogde advocaat Phon van den Biesen.

Niet gezond
Zelfs met het halen van de normen is de luchtkwaliteit nog niet gezond te noemen. Als het aan de Wereldgezondheidsorganisatie WHO ligt krijgen burgers nog eens de helft minder fijnstof te verstouwen dan de Europese norm toelaat. Vanwege het 'voorzorgbeginsel' zou de overheid daarom meer haar best moeten doen om gezondheidsschade te voorkomen.

Om die reden zou de overheid ook grotere marges in acht moeten nemen. Alleen door in te zetten op nog eens 8 microgram minder NO2 in de lucht kan de overheid er zeker van zijn dat de normen worden gehaald, betoogde Van den Biesen. Want de luchtkwaliteit wordt niet gemeten maar van plek tot plek getoetst door berekeningen. Die 'rekenarij' zorgt volgens Milieudefensie voor 'een structurele onderschatting van de werkelijkheid'.

Dertien maanden korter leven
Milieudefensie rekende de rechter voor dat we gemiddeld dertien maanden korter leven door de luchtverontreiniging. Daarbij kijkt de actiegroep ook achterom naar de jaren vanaf 2005. Toen golden de Europese luchtkwaliteitseisen al, maar Nederland wist eerst nog jaren uitstel te bedingen. Milieudefensie hoopt daarom op een ingebrekestelling voor de veroorzaakte schade, al zal het zelf geen schadevergoeding eisen. Burgers kunnen dat eventueel wel doen met het vonnis in de hand.

Namens de staat betoogde de landsadvocaat dat de overheid wel degelijk beleidsvrijheid heeft als het gaat om de manieren om aan de normen te voldoen. De staat vindt bovendien dat Milieudefensie bij de bestuursrechter moet aankloppen en niet, zoals nu, bij de civiele rechter.

In decennia niet zo goed
Verder is er volgens de landsadvocaat al veel verbeterd in de luchtkwaliteit. Op nog maar 0,02 procent van de 30.000 plekken waarvoor de uitstoot is berekend blijkt de lucht te vies. "De luchtkwaliteit is in decennia niet zo goed geweest."

Na het kort geding heeft de overheid ook extra maatregelen aangekondigd. De nieuwe staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur) benadrukt dat Nederland 'op termijn' wel degelijk toewerkt naar de maatstaven die de WHO verstandig vindt.