Recensie
Bernard Haitink vierde gisteren zijn 1501ste concert
Bernard Haitink vierde gisteren zijn 1501ste concert © ANP

Haitink geeft meesterlijk jubileumconcert met beladen voorgeschiedenis

recensieHaitink deed gewoon wat er in de partituur staat en het resultaat was bijzonder ongewoon. Elke frase stond onder hoogspanning en het orkest speelde tot in alle geledingen op een niveau dat je zelden of nooit meemaakt.

Bernard Haitink nam donderdagavond na de verpletterende uitvoering van Bruckners Zevende symfonie door het Koninklijk Concertgebouworkest het eerste rondje applaus staand op het rostrum in ontvangst (dat was een kwestie van zich 180 graden omdraaien), maar stapte daarna van de verhoging af en ging tussen de musici staan.

Betekenis: we hebben dit samen gedaan en zonder die musici zou ik maar een beetje ijdel in de lucht staan roeren met m'n stokje.

Het onvoorstelbare
Dat elektriseerstokje van Haitink maakt in de loop der jaren een steeds kleinere amplitude. De bewegingen beperken zich tot grofweg borst en kruin. Maar wat er met dat minimum aan bewegingen wordt opgeroepen, grensde gisteravond aan het onvoorstelbare. Ik geloof dat ik het orkest nog nooit zó mooi heb horen spelen.

KCO o.l.v. Bernard Haitink

Programma Debussy-Prélude, Trois ­nocturnes, Bruckner – Symfonie nr. 7
Gehoord 16/2, Concertgebouw
Te horen vrijdagavond en zondag

Haitinks optreden had een enigszins beladen voorgeschiedenis, want na zijn laatste optreden in 2013, concert nummer 1500, was hij in onmin geraakt met de directie van het KCO, waardoor het er even op leek dat hij nooit meer bij het orkest zou terug­keren.

Dat had betekend dat hij zijn zestigjarig dirigentenjubileum (hij maakte in 1956 zijn debuut bij het Concertgebouworkest, waarvan hij tussen 1961 en 1988 de chef was) niet in Amsterdam zou vieren. Gelukkig werd de zaak in der minne geschikt. Haitink kwam toch en keert zelfs volgend seizoen terug met de Negende symfonie van Mahler.

Vergelijkingsmateriaal
Voor concert nummer 1501 had ­Haitink voor de afwisseling zelf maar eens als zijn eigen artistiek adviseur gefunctioneerd. In nauw overleg met Bernard Haitink had Bernard Haitink besloten dat op het jubileumconcert Debussy en Bruckner moesten klinken.

Hij koos als openingsstuk de Prélude à l'après-midi d'un faune, waarmee hij bedoeld of onbedoeld - men weet dit bij Haitink nooit zeker - vergelijkingsmateriaal bood met de uitvoeringen vorige maand van hetzelfde stuk in de visie van Daniele Gatti, de huidige chef van het KCO. Een wereld van verschil, zo bleek, die niet noodzakelijkerwijs in het voordeel van Gatti uitviel.

In alle gevaarlijk openliggende passages overtroffen de musici zichzelf

Bij Haitink geen malle fratsen. Hij deed gewoon wat er in de partituur staat en het resultaat was bijzonder ongewoon. Meteen al vanaf de eerste maten, waarin solofluitist Kersten McCall schokkend mooi speelde, schiep hij met een delicate beheersing van de dynamiek de atmosfeer van een tedere droom.

Satijnen strijkersklank
Hier klonk een compleet ander orkest dan bij Gatti, dat twee sterktegraden zachter leek te spelen dan in januari en opeens een satijnen strijkersklank had waarvan alleen Haitink de codes kent. In alle gevaarlijk openliggende passages overtroffen de musici zichzelf.

Het was hoorbaar en voelbaar dat iedereen met maximale inzet en liefde zat te spelen en zich gretig liet inspireren door een dirigent die inmiddels een op zichzelf staande buitencategorie vormt. Dat Haitink gisteravond werd benoemd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw was dan ook volkomen terecht.

Ongelooflijk mooi waren ook de Trois nocturnes, met fraaie bijdragen van de dames van het Nederlands ­Kamerkoor in het slotdeel Sirènes.
En toen kwam die verbijsterende uitvoering van Bruckners Zevende, waarin Haitink als een Poseidon regeerde over de machtige getijdenwisselingen die worden opgeroepen.

Haitinks kalme beheersing van de dramatische opbouw was groots (wie kan dit zo?), elke frase stond onder hoogspanning en het orkest speelde tot in alle geledingen op een niveau dat je zelden of nooit meemaakt. Die Wagnertuba's!

Godallemachtig.

Bernard Haitink ontvangt koninklijke onderscheiding l Beethoven is favoriet bij topdirigent Bernard Haitink