Het ACTA-verdrag: een nieuwe donkere wolk boven het hoofd van downloaders?

Net nu de Tweede Kamer erin geslaagd lijkt te zijn om het gevreesde downloadverbod - voorlopig - terug in zijn hok te duwen, duikt opeens het ACTA-verdrag weer op. Wat is deze internationale overeenkomst precies, en hoe komt het dat we er de fijne details niet van weten?

Bij het recente debat over auteursrechten bleek dat een meerderheid van de Tweede Kamer een downloadverbod niet ziet zitten. Staatssecretaris Fred Teeven van Justitie hoopt de partijen er de komende maanden alsnog van te kunnen overtuigen dat zo'n verbod kan worden ingevoerd zonder de privacy te schenden en zonder dat mensen die slechts incidenteel iets downloaden er de dupe van worden. Maar ook als het voorstel van Teeven definitief wordt verworpen, is er een kans dat er toch een dergelijk downloadverbod komt: namelijk via het ACTA-verdrag.

Downloadverbod
Dat is een voorgenomen overeenkomst tussen de Verenigde Staten, de Europese Unie en Japan. Het behelst veel meer dan een downloadverbod: ACTA staat voor Anti-Counterfeiting Trade Agreement, en is bedoeld om werken waarop auteursrechten berusten te beschermen. Internetpiraterij is daar wel een belangrijk onderdeel van. Er zijn afspraken in opgesteld die het illegaal downloaden van films, muziek en games moeten bestrijden. Individuele internetters kunnen hoge boetes krijgen, en een downloadverbod is ook een optie.

Omdat het een zogenoemde plurilaterale overeenkomst is, hebben de individuele landen minder mogelijkheden om persoonlijke voorbehouden te maken, in tegenstelling tot bij miltilaterale overeenkomsten. ACTA werd in 2007 aangekondigd, en werd op 1 oktober van dit jaar ondertekend door de VS, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Japan, Marokko en Zuid-Korea. Bij de Europese Unie, Zwitserland en Mexico wordt nog onderhandeld over een eventuele ondertekening.

Openbaarheid
Misschien wel het belangrijkste verschil tussen het auteursrechtendebat in de Tweede Kamer en het ACTA-verdrag, is dat eerstgenoemde discussie in de openbaarheid wordt gevoerd, terwijl de precieze inhoud van het ACTA-verdrag wat schimmig is. De Tweede Kamer wil dat de onderhandelingsdocumenten voor het verdrag openbaar worden gemaakt, maar volgens minister Verhagen van Economische Zaken, die namens Nederland de onderhandelingen voert, is dat niet mogelijk omdat Nederland daarmee internationale afspraken zou schenden. Het zou schadelijk zijn voor de reputatie van Nederland als onderhandelaar. Bovendien is het vertrouwelijk houden van de documenten volgens Verhagen functioneel, omdat de deelnemende partijen daardoor gemakkelijker toezeggingen zouden doen.

Een motie van D66 om Verhagen ervan te weerhouden het verdrag te ondertekenen, haalde het gisteren niet. En dus kan Verhagen zonder problemen de documenten ondertekenen. Nederland kan het verdrag nog wel dwarsbomen, want de uiteindelijke versie moet door alle lidstaten worden goedgekeurd. Die versie moet dan door de Eerste en Tweede Kamer. Wanneer die hun fiat geven - en alle andere deelnemende landen ook - dan kan de Europese Commissie het verdrag ondertekenen, waarna het van kracht wordt.

Wat voor gevolgen dat zal hebben, is door het vertrouwelijk blijven van de onderhandelingsdocumenten dus onduidelijk. Verhagen bezweert dat het voor de Nederlandse wetgeving nauwelijks gevolgen hebben, maar vooral voor die van andere deelnemende landen. Maar daar lijkt D66 niet van overtuigd, zolang de documenten niet openbaar zijn. Wordt ongetwijfeld vervolgd dus.

Op internet rouleert wel een conceptversie van afgelopen voorjaar.
Download dat hier (.pdf). (Thomas van der Kolk)