Holleeder 'symbool van alle kwaad'

De recherche heeft in het onderzoek naar Willem Holleeder nooit gezocht naar de waarheid. Justitie had in haar verbeten jacht op de veronderstelde topcrimineel maling aan wetten, regels en ontlastend materiaal, stellen zijn advocaten.

De Heinekenontvoering in 1983 is nooit vergeten en Willem Holleeder groeide de laatste jaren uit tot hét gezicht van de poldermaffia. Niet alleen voor 'het volk', maar ook voor professionals werd Holleeder het symbool van alle kwaad - waardoor het opsporingsteam zich liet leiden door zijn tunnelvisie en Holleeder in elk geval bij de rechtbank geen kans kreeg op een eerlijk proces.

Advocaten Stijn Franken en Chrisje Zuur van Holleeder schuwden op de eerste dag van hun pleidooi de grote woorden niet; ze kwamen gisteren met een lange reeks voorbeelden waarin zij bewijs zien van de vooringenomenheid van politie en justitie. Die koersten op één doel af waarvoor alles moest wijken: een veroordeling van 's lands beruchtste crimineel.

Franken hield het gerechtshof voor op welke toon de rechercheurs van de Criminele Inlichtingeneenheid (CIE) over de verdachte spraken in hun vijftien 'achterbankgesprekken' met Willem Endstra. Aan Holleeder refereerden ze met onvriendelijke termen als 'die laffe hond', 'die glazen kaak' of 'die rat'. Officier van justitie Fred Teeven zei tegen een getuige dat hij 'patent' op Holleeder had en hem 'echt wilde pakken'. Vanaf de eerste dag ontbrak het de recherche aan de afstand en onpartijdigheid die nodig zijn om de waarheid te vinden, stelde Franken vast.

De 'achterbankgesprekken', waarin Endstra tegen drie rechercheurs uitvoerig vertelde hoe hijzelf en enkele zakenrelaties door Holleeder werden afgeperst, staan bol van de voorbeelden. Op verzoek van de advocaten deden twee deskundigen onderzoek naar de gespreksverslagen, de Endstra Tapes. Ze kwamen tot een in Frankens ogen 'vernietigend' oordeel. "Het belangrijkste probleem met de achterbankgesprekken is, dat de regie vrijwel geheel in handen van Endstra wordt gelaten. Stuurloos dobberen de CIE-rechercheurs mee naar waar Endstra hen wil leiden. Vragen ze om meer duidelijkheid, dan moeten ze het doen met ontwijkende antwoorden, waarbij ze zich lijdelijk neerleggen."

In één van de gesprekken kwamen de rechercheurs 383 keer aan het woord, maar in 288 gevallen deden ze slechts een mededeling, vulden ze Endstra's verhaal aan of maakten ze een opmerking. De 95 vragen die ze stelden, waren in 36 gevallen zo 'open' geformuleerd dat Endstra in zijn antwoord alle kanten op kon.

Franken: "De rechercheurs zijn niet bezig geweest met waarheidsvinding. De achterbank is vooral gebruikt voor uitwisseling van oncontroleerbare roddels over de glazen kaak die Willem Holleeder volgens de leider van de CIE is."

Doordat belabberd onderzoek is gedaan naar de juistheid van Endstra's beweringen, is Holleeder 'in zijn belangen geschaad', vindt Franken. "Grondig en kritisch onderzoek zou hebben uitgewezen dat Holleeder Endstra niet heeft afgeperst."

Het strafdossier is doorspekt met aanwijzingen dat Holleeder moest en zou hangen, menen Franken en Zuur. In een lange reeks citaten lieten ze zien hoe rechercheurs getuigen 'voerden'. Als die Holleeder niet uit zichzelf beschuldigden of als vermeende slachtoffers ontkenden dat Holleeder hen wat had aangedaan, bleven de rechercheurs hardnekkig aansturen op het verhaal zoals ze dat wilden horen. "Ze vertellen domweg leugens aan getuigen, als dat zo uitkomt," zei Zuur. "Voor het onderzoeksteam is Willem Holleeder nu eenmaal de schurk, en niemand anders. De rol van Holleeder wordt steeds zwaarder aangezet. Niet door de getuigen, maar door de opsporingsambtenaren!"

De advocaten willen vrijspraak in de zaak-Friedländer. De andere zaken komen volgende week dinsdag aan de orde. Dat de raadslieden ook in die zaken vrijspraak zullen vragen, is geen geheim.

De agenda
Advocaten Stijn Franken en Chrisje Zuur van Holleeder vervolgen hun pleidooi dinsdag om één uur. Dan zullen ze onder meer spreken over de verdenking dat Holleeder handelaar in vastgoed en hasj Kees Houtman en vastgoedmagnaat Willem Endstra heeft afgeperst.

Op 20 mei volgt de repliek van het Openbaar Ministerie, waarna de advocaten van alle verdachten daarop nog eens mogen reageren in hun dupliek.

Wanneer het gerechtshof arrest zal wijzen, staat nog niet vast. (PAUL VUGTS)