Maffiabaas blijkt een neurotisch, verslaafd wrak

Italiaanse maffiosi zoeken steeds vaker hulp bij de psychiater. Dat blijkt uit onderzoek dat is verricht in Zuid-Italië in opdracht van het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken. Voor de filmwereld is het al langer een dankbaar thema: Robert De Niro zocht als maffiabaas een zielenknijper op, en ook in de tv-serie The Soprano's blijken gangsters tussen het moorden door toch behoefte te hebben aan wat geestelijke bijstand. Maar dat is Amerika en film.

In Italië heeft Girolamo Lo Verso, hoogleraar aan de universiteit van Palermo en al jaren bezig met het ontleden van de maffiose psyche, dit fenomeen in het echt gesignaleerd en daar ook een duidelijk aanwijsbare reden voor gevonden. ''De verschillende criminele organisaties zijn de afgelopen jaren steeds meer versplinterd, en dat leidt tot twijfel en onrust onder de leden.''

De tijden dat 'de Don' wikte, beschikte en wist wat goed was, lijken voorbij. Op Sicilië wisten de maffiabazen dit principe nog lang, met terreur, hoog te houden. Maar na het opstaan van de eerste spijtoptanten en de arrestatiegolf die aan het begin van de jaren negentig begon, is ook de Cosa Nostra een losse verzameling van families geworden.

De maffiose verklikkers zijn de belangrijkste vijand gebleken van een wereld die stoelde op eer, zwijgplicht en totale vereenzelviging met de groep en de leider. Lo Verso interviewde vele spijtoptanten, maar heeft de afgelopen jaren tevens hun indirecte slachtoffers kunnen doorlichten, omdat ook die zich steeds vaker meldden bij de psychiater.

Voor het nu gepubliceerde onderzoek De psychologie van de georganiseerde misdaad in Zuid-Italië, analyseerde Lo Verso 81 maffiose patiënten.

Ze waren lid van Cosa Nostra, de Siciliaanse concurrent Stidde (Sterren), de Camorra uit Napels en omgeving en de 'Ndrangheta, zoals de maffia heet in 'de teen van de Italiaanse laars'.

Belangrijkste kwalen blijken angsten, persoonlijkheidsstoornissen en depressie. Opmerkelijk is dat in 22 procent van de gevallen de maffioso zelf zijn belangrijkste handelswaar - heroïne en cocaïne - nuttigt. Het maakt een einde aan de mythe dat maffiosi zelf altijd 'clean' zouden zijn en bevestigt tegelijk hun psychische broosheid.

Ook relaties en familiekwesties zijn onderwerp van gesprek bij de therapeut. Maffiavrouwen zijn daarentegen al lang niet meer de vrouwen die alleen hysterisch huilen als weer een maffioso in een plas bloed ligt. Ze nemen nu de rol over van een 'boss', als die in de gevangenis zit of voortvluchtig is.

Deze maffiose emancipatie zal leiden tot vragen bij de mannen over hun identiteit als machogangster. In Napels wordt dat gevoel nog meer op de proef gesteld. Daar werd een transseksueel gearresteerd die tot 'boss' van de Camorra in de beruchte wijk Scampiableek te zijn opgeklommen, en zich ook nog prostitueerde. (EELCO VAN DER LINDEN)