Spaar- en beleggingshypotheken nu risicovol

Wat is er met de financiële wereld aan de hand? Wat zijn de gevolgen voor spaarders, werknemers en gepensioneerden? Jan van de Poel, hoogleraar risk management, geeft antwoorden.

Econoom Jan van de Poel draait er niet omheen. ''Dit is een economische dijkdoorbraak,'' zegt hij. ''Bij een overstroming of een tsunami heeft niemand de regie in handen. De kinderjuf of de roedelleider weet het ook niet meer.''

Wat is er aan de hand?
''Lastig te zeggen. Om de zoveel tijd gebeurt dit. Dan gaat iets fout in de economie en ontstaat er een enorme paniek. Het is dan voor iedereen het beste de hielen te lichten. Wie niet weg kan komen, wordt de dupe.''

Waarom zat de bankwereld anderhalf jaar lang in de ontkenningsfase?
''Het is ook psychologie en tegelijk storm, natuurgeweld. Zolang je niet weet dat de storm omslaat in een orkaan, gaan de wereldleiders en de economen die angst niet aanwakkeren, want daarmee zouden zij het probleem juist in gang zetten.''

Heeft u het zelf zien aankomen?
''Ik wil niet eigenwijs klinken. Daarom luistert het precies wat ik nu ga zeggen: ik kende de risico's, ik zag de problemen verergeren, maar wist niet hoe erg het zou worden.''

Hoe wist u dat er meer aan de hand was?
''Al meer dan een jaar was duidelijk dat er problemen waren met banken. Het begon met slechte leningen in Amerika. De bedoeling van de soepele hypotheekvoorwaarden was dat mensen met weinig geld een eigen huis konden kopen. Vanwege de variabele rentes - mensen in de VS en in Engeland kunnen de rente niet vastzetten - namen deze starters meer risico's en zo konden hun betalingsachterstanden oplopen. Daarna kreeg je een grote huizencrisis en moesten banken de waarde van die huizen afboeken en zo ging het verder. Vervolgens gingen zakenbanken failliet, maar ook andere banken en verzekeraars en nu vallen Europese banken om.''

Dat zag iedereen toch gebeuren?
''Jawel, maar lang werd geloofd dat het probleem beperkt bleef tot banken. Die zouden elkaar geen geld lenen. Het zou de rest van de economie niet echt raken, en dat heb ik zelf nooit geloofd. Ik wist wel dat als de banken, het economisch smeermiddel, in gevaar komen, sprake is van een bredere crisis, wat je ook ziet aan reacties op beurzen.'

Hoog laag kunnen die gaan?
''Die kunnen naar nul gaan.''

Wat gebeurt er nu met onze Nederlandse huizenmarkt?
''Ik weet het niet. Maar die markt zal niet makkelijk omvallen. Dat komt omdat Nout Wellink, de president van De Nederlandsche Bank, al heel snel, al meer dan een jaar geleden, tegen banken heeft gezegd dat ze strenger moeten zijn met de hypotheekvoorwaarden. Het toezicht was al aangehaald.''
''Wellink had ook al een voorzienige blik toen hij nóg voor de overname zei dat hij zich afvraagt of Fortis wel in staat was ABN Amro over te nemen. Op de bemoeienis van de centrale bankier kwam kritiek, ook van minister Bos, maar achteraf had Wellink het bij het rechte eind.''

Kunnen Nederlandse banken ook omvallen, zoals de vrees is?
''Ja, dat is in de jaren zeventig ook gebeurd. Maar het gebeurt niet gemakkelijk. ABN Amro is nog steeds een goed lopende bank. En Fortis kan ook niet bij de Nederlandse spaarcenten van ABN Amro.''

Wat is het risico voor hypotheken?
''Enig risico zit in de spaar- en beleggingsdelen in die hypotheken. Die kun je kwijtraken. De constructies zijn bedacht om zo veel mogelijk rente te kunnen blijven aftrekken. De risico's zijn de keerzijde.''

Hoe zit het met spaarders?
''De kleine spaarder met maximaal 38.000 euro op de bank kan niets gebeuren. Die krijgt het geld desnoods terug uit de staatskas. De patatboer die zestigduizend euro meer op de bank heeft, loopt wel risico's. Maar hij kan het meerdere ook over diverse banken verdelen.''

Wat gebeurt er met de economie, de lonen, de prijzen?
''De machine komt knarsend en piepend tot stilstand. De lonen zullen niet snel stijgen. De prijzen komen ook onder druk. Hoe harder de landing, hoe lager de prijzen. Het gevaar van onderbesteding dreigt.''

Moet je bang zijn voor inflatie en hogere rentes?
''Ik denk dat wereldleiders en bankiers de komende drie jaar streven naar de laagste rentes. Maar daarna gaat de rente toch weer omhoog.''

Verdienen er nog mensen aan de crisis?
''Niet veel meer. Dat moet je ook niet willen.''

Bieden reddingsplannen uitkomst?
''Voorlopig niet. Het Amerikaanse plan is mislukt. En daar hadden ze met twee partijen te maken. Europa moet beslissen met 27 landen, die elk gemiddeld vier politieke smaken hebben, dus tel maar honderd partijen. Die zijn het niet zomaar eens over de financiële watersnoodramp.'' (TON DAMEN)