Lubbers' taal

THEODOR HOLMAN

In 1982 was ik als jonge verslaggever bij een persconferentie van de nieuwe minister- president Lubbers. Blocnoteje in de aanslag, plekje half vooraan, en daar kwam de MP. Hij begon te spreken, en ik noteerde:
''Sanering noodzakelijk, ja. Dus overheidsfinanciën, best mogelijk, uitkeringen, onderwijs en ambtenarensalarissen, gefaseerd, waarschijnlijk met de positieve inbrengvan onze ministers, noodzakelijk vanwege tot recordhoogte opgelopen werkloosheid.''

Ik keek van mijn blocnoteje op als een leerling die de leraar niet goed begreep. Wat zeí Lubbers in godsnaam? Ik spiekte bij mijn collega's, maar die spiekten bij mij. Na de persconferentie trokken wij onze aantekeningen na; we hadden allemaal hetzelfde opgeschreven en begrepen daaruit dat er flink zou worden bezuinigd.

In 1985 moest ik weer naar Lubbers. Het was de tijd van de plaatsing van 48 kruisraketten in Woensdrecht.

Lubbers sprak: ''Na het voorwaardelijke besluit, genomen in juni, met nadruk op voorwaardelijk, was het niet aan ons, maar aan hen, want let wel, er staan 378 SS-20 raketten tegenover. Wij willen het niet. Nu hebben wij gezegd: voorwaardelijk. Juiste beslissing. Zij aan zet. Nu wij. Woensdrecht is de uitkomst van een beslissing.''

Nerveus vertrok ik naar de redactie om te vertellen dat ik er weer niks van had begrepen. Althans, ik had wel de kern begrepen, maar ik had geen bruikbare quotes. Ik herinner ik me dat allengs duidelijker werd dat de onduidelijke manier van formuleren door Lubbers bewust werd toegepast; hij hield zijn taalgebruik expres vaag, zodat het polyinterpretabel werd, en daardoor kon iedereen er het zijne in vinden. Een truc die hij waarschijnlijk geleerd had van Charles de Gaulle, die in Algerije een kolkende menigte voor- en tegenstanders rustig wist te krijgen met de zin: ''Ik begrijp u, vrienden!'' Wat hij begreep en hoe, bleef vaag.

Ik hoor Lubbers nu weer de onnavolgbare woordenreeksen sputteren waarmee hij het drie kabinetten heeft uitgehouden. Misschien is die ergerlijke vaagheid wel het juiste bindmiddel voor een meerderheidsregering - Lubbers is er altijd mee weggekomen. De taal als voederbak, met hapklare brokken lucht.