Binnenland Bewaar

Ramses Shaffy: Nog steeds op handen gedragen

Ramses Shaffy: Nog steeds op handen gedragen
© Kippa

Het is vandaag tachtig jaar geleden dat Ramses Shaffy in het Hôpital Américain in Neuilly-sur-Seine, een chique voorstad van Parijs, ter wereld kwam. Als zoon van de Pools-Russische gravin Alexandra de Wysocka en de Egyptische consul in Parijs Ramsès Chaffy leek een gouden toekomst voor hem weggelegd.

Maar zijn ouders gingen al vroeg na zijn geboorte uit elkaar. Zijn eerste jaren bracht hij door met zijn moeder (die beweerde een directe afstammeling van tsaar Nicolaas II te zijn) in relatieve luxe in het Franse Cannes. Daar kwam een einde aan toen zijn moeder tuberculose kreeg en hem op de trein naar haar zus in Utrecht zette.

Zij werd echter ook ernstig ziek en Shaffy belandde in een kindertehuis in Zeist. Uiteindelijk kwam hij terecht in een pleeggezin in Leiden. Daar werd zijn creativiteit al vroeg opgemerkt en gestimuleerd.

Kunstnijverheidsschool
Op achttienjarige leeftijd schreef hij zich in voor de Kunstnijverheidsschool. Hij vestigde zich in de hoofdstad - enkele korte verblijven in Parijs, Rome en New York uitgezonderd - waar hij later onvergetelijke liederen als Het is stil in Amsterdam over zou schrijven.

Zijn charisma opende deuren. In 1952 werd Shaffy toegelaten tot de Toneelschool. Hoewel hij die zonder diploma verliet, hield hij er wel een aanstelling bij de Nederlandse Comedie aan over waar hij in 1955 debuteerde. Hij gold als een grote belofte en vierde triomfen met stukken van onder anderen Federico García Lorca en Arthur Miller. Maar Shaffy brak pas echt door met zijn theatergroep Shaffy Chantant, die hij in 1964 had opgericht. Daarmee stond ook Liesbeth List voor het eerst in de schijnwerpers.

Het unieke talent
Volgens Sylvester Hoogmoed, auteur van de biografie 'We zien wel', lag daar het unieke talent van Shaffy. 'Naast de energie die hij kreeg van zelf optreden, had hij er misschien nog wel meer plezier in het talent in anderen naar boven te halen.'

Na hits als Sammy, Pastorale, We zullen doorgaan en de Shaffy Cantate was zijn naam als zanger gevestigd. Als componist was hij volgens jazzpianist Louis van Dijk, met wie Shaffy langdurig samenwerkte, 'muzikaal gezien interessanter dan Jacques Brel'.

Dr. Sarphatihuis
Shaffy werd wel vaker vergeleken met de Vlaamse chansonnier. Net als bij Brel, zegt Hoogmoed, zie je dat de belangstelling voor Shaffy niet ophoudt na zijn dood. Shaffy overleed 1 december 2009 aan slokdarmkanker. Zijn laatste jaren bracht hij door in het Dr. Sarphatihuis. 'Na niet altijd even goed te zijn begrepen, wordt hij momenteel weer op handen gedragen.'

Hoogmoed wijst op het initiatief om - naar analogie van het Brusselse metrostation Jacques Brel - het toekomstige station van de Noord/Zuidlijn aan de Vijzelgracht naar Shaffy te vernoemen. De gemeente wilde daar niet aan. 'Maar ik sluit niet uit dat het station in de volksmond alsnog Ramses Shaffy zal gaan heten,' zegt Hoogmoed. Dat wordt ook in de hand gewerkt door het portret van Shaffy dat daar straks prominent te zien zal zijn. Kunstenares Marjan Laapers gebruikte de lijnen van een metronet om Shaffy te verbeelden.

Uitmarkt
Hoogmoed: 'Op een gegeven moment krijgt iemand een status die niet meer verdwijnt. Ik denk dat Shaffy op den duur een aanzien als dat van Louis Davids zal krijgen. In dat rijtje hoort hij zeker thuis.'

Zaterdag wordt Shaffy geëerd met een concert op de Uitmarkt en op 6 september verschijnt de cd Leef! met bewerkingen van zijn songs door artiesten als De Dijk en Frank Boeijen. Op 1 december, Shaffy's sterfdag, wordt in het DeLaMar Theater De nacht van Ramses georganiseerd.