Amsterdam heeft zijn eigen canon

03-09-08 16:45 uur

Amsterdam heeft vanaf vandaag zijn eigen canon. Vijftig 'vensters', van de aanleg van de Dam tot aan het het Amsterdamse internetknooppunt, geven de grote lijnen van de geschiedenis weer. Op een interactieve website is straks nog inspraak mogelijk, waarna het resultaat wordt vastgelegd in een boek. AT5 zendt filmpjes erover uit en er komt zelfs een wandelroute langs historische plekken in de stad.

Een canon is altijd oneerlijk, zegt historicus Piet de Rooij, voorzitter van de commissie die de canon van Amsterdam samenstelde. Er is nooit genoeg plek voor alle opvallende personen, gebeurtenissen, gebouwen en ontwikkelingen.

Deze canon is dan ook geen uitputtende opsomming, maar vooral een nieuw middel om Amsterdammers kennis te laten nemen van het verleden, schrijft De Rooij in zijn inleiding.

Eén van de lijnen uit de canon is dat Amsterdam van begin af aan een stad is geweest van migranten. Er kwamen vaak meer mensen van buiten bij dan door natuurlijke aanwas.

De Rooijs conclusie is dat de stad 'een emancipatiemachine' is geweest. Die bood mensen een plek om los te komen van een bekrompen omgeving en vooruit te komen in de wereld.

Met de term 'emancipatiemachine' kiest u precies de omschrijving die het college van PvdA en GroenLinks gekozen heeft.

''Is dat zo? Ik dacht toch dat ik zelf verzonnen had. Ik wist niet dat het college hier ook op gekomen was. Vanaf ongeveer 1870 exploderen de uitgaven voor onderwijs. Dat heeft mensen enorm vooruit geholpen en veel mogelijkheden geboden.''

Sommige onderwerpen uit de canon liggen voor de hand, andere laten niet direct een belletje rinkelen, 'De Oranje loopt van de helling (1938)' hoort vermoedelijk voor veel mensen bij de laatste categorie.

''Dat slaat op de opkomst van Noord. Dat deel van de stad was lang gericht op de scheepsbouw. De tewaterlating van de Oranje was een hoogtepunt, daarmee was destijds de snelste verbinding met Indië mogelijk.''

Waarom hebben de kraakbeweging en de Olympische Spelen van 1928 de canon niet gehaald?

''We hadden niet het idee dat de krakers zo'n stempel op de stad hebben gedrukt. Die hebben we gevat onder de groepen die een ingewikkelde relatie met het stadsbestuur hadden, zoals Provo. De Olympische Spelen stonden lang op de groslijst, maar zijn afgevallen omdat ze een kortdurend effect op de stad hadden. Uitzondering daarop is het Olympisch Stadion, maar dat valt onder Plan Zuid.''

Wat schuilt er achter het venster 'de mooie Wester'?

''In een canon zit ook een spelelement, spel in de ernstige zin van het woord. Het hoeft niet altijd loodzwaar te zijn. De Westertoren is toch een icoon van de Jordaancultuur
en komt in veel liedjes terug. Veel mensen vinden de Jordaan nog steeds het leukste stuk van Amsterdam.''

Paroollezers konden in de krant suggesties doen voor de canon. Heeft u daar gebruik van gemaakt?

''Het werd al snel duidelijk dat we op een hoger abstractieniveau wilden uitkomen dan wat hier werd voorgesteld. De suggesties van lezers hebben wel een plek gevonden in de toelichting op de vensters.''

Er staan weinig personen in, alleen de wethouders Wim Treub en Floor Wibaut en 'nummer 14' hebben de selectie doorstaan. Waren er niet meer spraakmakende Amsterdammers?

''Een canon is per definitie oneerlijk omdat er zoveel Amsterdammers zijn die een plek waard zijn. Maar als je aan het opnemen van personen begint, is het einde zoek. Dan moet je het door de tijd heen doen, mannen en vrouwen. Zelfs met honderd plaatsen kom je er dan niet. Daarom zijn we er buitengewoon spaarzaam mee geweest.'' (ADDIE SCHULTE)