Ode aan een tegendraadse galeriehouder

02-06-09 11:11 uur

Anton Corbijn: 'Adriaan was een van de eersten in Nederland die fotografie als kunstwerk serieus nam.' Foto ANP/Robin van Lonkhuijsen

In april overleed galeriehouder Adriaan van der Have van galerie Torch aan de Lauriergracht. Sinds vrijdag is er een herdenkingstentoonstelling in de Kunsthal Rotterdam.

Vrienden en bekenden konden eerder geen afscheid nemen van de populaire galeriehouder, omdat Van der Have in kleine kring werd begraven. Maar op de opening van de tentoonstelling in de Kunsthal kon men uitgebreid herinneringen ophalen aan de man die 25 jaar geleden galerie Torch oprichtte.

Initiatiefneemster van de tentoonstelling is fotografe Margi Geerlinks, een van de kunstenaars uit de stal van de galerie. Toen duidelijk werd dat Van der Have de strijd tegen kanker zou gaan verliezen, werkte Geerlinks koortsachtig aan een herdenkingsboek en een tentoonstelling over 25 jaar Torch. Van der Have heeft boek en tentoonstelling niet meer mogen meemaken. Wel was hij nauw betrokken bij het project en kon hij de keuze van de kunstenaars deels zelf maken.

Dat het feestje in Rotterdam was, had vooral een praktische reden. In Amsterdam, de stad van de eeuwigdurende verbouwingen, was geen ruimte beschikbaar voor zo'n inderhaast georganiseerde tentoonstelling. Wim van Krimpen die de expositie opende, kreeg de lachers op zijn hand in de volle aula van de Kunsthal. ''Amsterdam heeft 't, maar Rotterdam doet 't,'' aldus de man die Van der Haves belangrijkste leermeester was.

Van der Have was enthousiast, tegendraads en kon zich inspannen voor kunstenaars die door de kunstwereld niet voor vol werden aan gezien. In de Kunsthal hangen daarom veel kunstwerken die onconventioneel en recalcitrant zijn, of die balanceren op het randje van de goede smaak.

Zo hangt er werk van ex-pornokoningin Annie Sprinkle en van Carolus, een relatief onbekende outsider-kunstenaar waar Van der Have heilig in geloofde. In de jaren tachtig brak Torch een lans voor de geënsceneerde fotografie van Teun Hocks, Henk Tas en Gerald van der Kaap. Later werd zijn stal uitgebreid met kunstenaars die een aanstekelijke mix brachten van gemanipuleerde fotografie, commercie, popcultuur, mode en slechte smaak.

De opening vrijdag werd druk bezocht. Er waren vooral veel kunstenaars naar Rotterdam gekomen, sommigen speciaal uit de Verenigde Staten. De Amsterdamse galeriehouders schitterden daarentegen door afwezigheid, op een enkele uitzondering na (Ron Mandos, Nico Delaive, Wouter van Leeuwen). Beschamend, zeker als je bedenkt hoe hoog zijn Amsterdamse collega's over Van der Have opgaven.

Wim Pijbes, directeur van het Rijksmuseum en wél aanwezig, herinnert zich hoe van der Have hem hielp bij het inrichten van zijn eerste tentoonstelling. Voor de kunstruimte van de Rijksuniversiteit Groningen, waar Pijbes toen studeerde, wilde hij in 1982 viltstiftcartoons van Herman Brood exposeren. ''Torch had een tentoonstelling met deze tekeningen gehad en die wilde ik graag in Groningen laten zien. Toen ik Adriaan belde zei hij direct: 'Heb je een auto? Kom ze maar halen'.''

Afspraken zaten vaak alleen in zijn hoofd, vertelt ook Anton Corbijn. ''Daar hebben we ook onenigheid over gekregen,'' erkent de beroemde fotograaf, van wie hier een zelfportret hangt, naast een foto van U2. ''Adriaan was een van de eersten in Nederland die fotografie als kunstwerk serieus nam. Hij durfde het beleid van musea te hekelen, op een gegeven moment kwamen ze toch bij hem kopen.'' Hij exposeerde in 2005 voor het laatst bij Torch.

Adriaan van der Have deed alles voor zijn kunstenaars, maar de praktische kant van het vak was niet zijn sterkste. Ingekomen post verdween vaak ongelezen in zijn legendarische 'kantoor' in de galerie, dat voornamelijk bestond uit torenhoge stapels papier. Toen de galerie in 1993 van de Prinsengracht naar de Lauriergracht verhuisde, vond Van der Have achter een kast een envelop met dia's en een brief van een jonge Engelse kunstenaar met het verzoek om bij galerie Torch te mogen exposeren. Helaas maakte Van der Have de brief destijds niet open en Damien Hirst ontbreekt dus op de tentoonstelling in de Kunsthal. (KEES KEIJER)

The unforgettable fire. 25 jaar Torch Gallery, Kunsthal Rotterdam. Tot en met 6 september.

www.torchgallery.com