Opinie Bewaar

Job Cohen: 'Democratie houdt niet op bij verkiezingen'

De burgertop begin juni in de Zuiderkerk. In september komt er een vervolg.
De burgertop begin juni in de Zuiderkerk. In september komt er een vervolg. © Frans Lasès

Bij het vernieuwen van de democratie moeten we verder kijken dan verkiezingen, schrijft Job Cohen, oud-burgemeester van Amsterdam en hoogleraar Thorbecke-leerstoel aan de Universiteit Leiden.

Job Cohen

hoogleraar Thorbecke-leerstoel aan de Universiteit Leiden.

Zet een grote groep burgers bij elkaar, laat hen zonder politiek gehakketak met elkaar spreken, en er komen verstandige en richtinggevende uitspraken van

Bijna twee jaar geleden schreef David van Reybrouck een mooi boekje, onder de wonderlijke titel Tegen verkiezingen. Wonderlijk, want hoe kan een democraat - en dat is Van Reybrouck in hart en nieren - nu tegen verkiezingen zijn? Hij legt dat fraai uit: onze democratie lijdt aan een aantal vermoeidheidsverschijnselen, die met onze verkiezingen samenhangen.

Er is een steeds kleinere opkomst, de uitslagen worden steeds moeilijker te voorspellen - de ene keer enorme winst voor de ene partij, de volgende keer voor diezelfde partij een enorm verlies - en er zijn steeds minder mensen lid van politieke partijen waardoor de leden die er wel zijn, vooral gezien worden als baantjesjagers. Zo is de afstand tussen kiezers en gekozenen steeds groter geworden. En, zegt het Sociaal Cultureel Planbureau, er is een steeds problematischere verhouding tussen elites en de rest van de bevolking.

Personen en partijen
Het lijkt er bovendien op, voeg ik daaraan toe, dat de drie grote ideologische stromingen die de politiek in de vorige eeuw beheersten, de christendemocratie, de sociaaldemocratie en het liberalisme, aan kracht hebben ingeboet. Zij zijn minder gemakkelijk als zodanig herkenbaar, wat wel weer eens een reden zou kunnen zijn dat er meer gestemd wordt op personen dan op partijen, en daar is ons kiesstelsel niet goed op ingericht.

Je stemt op de lijsttrekker van een partij en krijgt er een hele ris andere volksvertegenwoordigers bij - die je niet of nauwelijks kent, en van wie het in toenemende mate de vraag is of zij vertolken wat jij graag wil.

Het is dus niet zo wonderlijk dat allerlei pogingen worden ondernomen om burgers meer bij bestuur en politiek te betrekken. Zo zijn er gemeenten die burgers mee laten praten over de begroting, er zijn gemeenten waar internetconsultaties worden gehouden, er zijn gemeenten die burgers het recht geven om desgewenst zelf dingen te organiseren die tot dan toe door de gemeente werden georganiseerd.

Politiek gehakketak
Er worden in gemeenten zogenoemde G1000's georganiseerd: bijeenkomsten waar een grote groep burgers - in principe duizend - bij elkaar komen en met elkaar bespreken wat zij gezamenlijk voor hun gemeente belangrijke onderwerpen vinden en hoe die te realiseren. Die burgers worden door loting bij elkaar gebracht, een idee dat Van Reybrouck uitgebreid in zijn boek bespreekt, een idee dat op het tweede gezicht een stuk aannemelijker lijkt dan op het eerste. Zet een grote groep burgers bij elkaar, laat hen grondig en oplossingsgericht - zonder politiek gehakketak - met elkaar spreken, en er komen verstandige en richtinggevende uitspraken van.

Vergelijkbaar met dit idee is de zogenaamde Burgertop, die door een aantal betrokken Amsterdammers op 6 juni in de Zuiderkerk is georganiseerd. Tweehonderdvijftig burgers kwamen bij elkaar om over een reeks onderwerpen te discussiëren. Wie daar meer over wil weten kan een verslag én de oproep tot het vervolg op 26 september vinden op www.burgertop-amsterdam.nl.

Impact
Deelnemers aan dergelijke bijeenkomsten zijn over het algemeen buitengewoon enthousiast, maar wat de impact van dergelijke besprekingen is, moet nog blijken. Gaan ze werkelijk een rol spelen in het politieke debat? Zo ja, dan leidt het inderdaad tot een verkleining van de afstand tussen politiek en burger. Zo niet, dan kan die kloof zelfs groter worden.

Is die kloof er ook in het universitair bestuur? Het lijkt erop, als je naar de recente bezetting van het Maagdenhuis kijkt, uitmondend in een roep om meer democratie. Daar valt wel iets tegen in te brengen.

Nergens in het land sprong de Maagdenhuisvonk over, het bleef bij een UvA-brand. En meer democratie volgens de paden van verkiezingen? Wie opkomstpercentages bij studentenverkiezingen ziet van veelal aanzienlijk minder dan vijftig procent, weet dat daar de oplossing niet ligt.


N.B. Job Cohen schreef dit artikel voor Het Parool enkele weken geleden.


Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan. Scroll een beetje naar beneden om een reactie te plaatsen.