'NZ-lijn verwoest gemeenschap'

03-07-09 11:52 uur

De bouw van de Noord/Zuidlijn kan doorgaan, heeft de gemeenteraad eergisteren besloten, maar de bewoners en de ondernemers van de Vijzelgracht geloven niet dat het met hun buurt nog goed komt. Foto ANP

AMSTERDAM - Helena van Gelder en haar man zeggen dat hun drie kinderen hun jeugd is afgenomen. ''Lodewijk van tien heeft de platanen nog zien staan, maar Olivier van zeven en Antonie van zes kennen alleen de bouwput.''

We hebben het over de Noord/Zuidlijn. ''Als de metro in 2018 zou gaan rijden, ligt de straat daarna tot 2020 open voor aanleg van het diepriool,'' vervolgt Van Gelder, ex-bewoonster en eigenares van het op 10 september door lekkages verzakte pand Vijzelgracht 10. De overlast van de metrobouw zal dan een complete generatie geduurd hebben. De buurt wacht dat allemaal niet af en trekt weg - in ieder geval: sommigen denken inmiddels aan vertrekken.

De bouw van de Noord/Zuidlijn kan doorgaan, heeft de gemeenteraad eergisteren besloten, maar de bewoners en de ondernemers van de Vijzelgracht geloven niet dat het met hun buurt nog goed komt. Van Gelder vreest het ergste. ''Het kan zijn dat er een metro gaat rijden, maar de buurt overleeft het project niet.'' Dat de omwonenden vluchten, was de slotsom van een enquête onder zeventig bewoners en winkeliers direct naast de bouwput.

Van Gelder was vanaf het begin, in 2002, betrokken bij het overleg met de gemeente over de bouw. ''Wij vreesden verzakkingen en vertragingen. In plaats van die risico's in te schatten, ontkende Amsterdam alle problemen en werden we weggezet als lastpakken.''

Ook veel ondernemers in het gebied zijn gefrustreerd door de gang van zaken. Monique Schuchart van De Badjassenwinkel zegt inmiddels geen inspraakavonden en vergaderingen meer te bezoeken: ''In het begin waren we erg fanatiek. Anderen waarschuwden ons toen al dat hier nooit iets constructiefs uit voortkomt.''

Joe Chong, sinds 1971 eigenaar van Caffè Nero, wacht al een jaar op de schadevergoeding die de gemeente hem heeft beloofd voor de gemiste inkomsten in 2007. ''We moeten er steeds achteraan zitten. En dan nog wordt het bedrag kleiner dan wat de gemeente me aanvankelijk voorrekende.'' De bouwput voor Chongs deur leidde tot veel minder aanloop dan voorheen. Vertrekken is voor hem niet makkelijk, omdat hij ook eigenaar van het pand is: ''Ik ben de 65 al gepasseerd, maar vraag me af hoe snel ik onder de huidige omstandigheden nog iemand vind die mijn zaak wil overnemen.''

De adviescommissie-Veerman vindt dat Amsterdam ruimhartiger met de bewoners moet omgaan. Dat gebeurt ook wel, zegt Van Gelder. Bewoners krijgen zelfs geld om hun organisaties te verbeteren.

Voor veel ondernemers valt er echter minder te halen.

Schuchart vestigde zich pas twee jaar geleden aan de Vijzelgracht en wist dus dat ze in een bouwput zou belanden. Ze kan daarom geen aanspraak maken op een schadevergoeding. Toch voelt ze zich bekocht: ''Toen ik hier kwam, werd mij verteld dat alles in 2011 achter de rug zou zijn. Dat leek ons nog wel te overzien.''

Door de werkzaamheden voor de deur is Schucharts winkel nog altijd slecht bereikbaar voor mensen die van de overkant komen. En voorlopig is er weinig zicht op verbetering. ''Als ik had geweten dat we nog jaren in deze ellende zitten, was ik hier nooit gekomen. We kijken nu uit naar een andere locatie.''

Van Gelder vindt dat de handreiking van de gemeente te laat komt. ''Mensen haken af. Ze trekken het niet meer.''

De Weteringbuurt was volgens Van Gelder een hechtere gemeenschap dan een Fries dorp, maar wordt die gemeenschap nu door de metrobouw stukgemaakt.

Van Gelder werkt voor de buurtkrant Wetering Verbetering, die al ruim 35 jaar bestaat. Ondernemers in de wijk zijn verenigd in 'de vijf V's'; de Vereniging Van Vrienden Vijzelstraat en Vijzelgracht. Acties worden gevoerd door de Winkeliersvereniging Vijzelgracht en Vijzelstraat. Bewoners zijn actief in het Weteringbuurt Bestuur. Afgevaardigden van die belangenclubs werken weer samen in de Bewonerscommissie Uitvoering (BCU), die onderhandelt met het stadsdeel en de gemeente over de metroaanleg.

In 2007 waren de bewoners de overlast beu en presenteerde de BCU een 'grijsboek'. Een jaar later, 9 juni, vroegen ze rechter de bouw stil te leggen, maar troffen zij dezelfde dag nog bij thuiskomst hun verzakte huizen aan. De gemeente beloofde beterschap, maar op 10 september kwam de volgende verzakking.

Rik Meijnen van Roch's Deli ziet gelukkig een lichtpuntje: ''De bouwput en de verzakte woningen aan de overkant trekken de nodige ramptoeristen. Wij hebben sinds kort een klein terrasje en ik verwacht dat het ook volgende week, als het bouwen weer begint, vol zal zitten.'' (CARLIJN VAN DONSELAAR/TON DAMEN)