Omstreden hoofdkantoor James Hardie vertrekt

16-06-09 10:31 uur

In 2001 werd het complete hoofdkantoor vanuit Sydney overgebracht naar het Atriumgebouw aan de Zuidas, inclusief de raad van bestuur en veertig werknemers. Foto GPD

AMSTERDAM - Amsterdam raakt één van zijn meest omstreden buitenlandse hoofdkantoren kwijt. Het Australische bouwmaterialenbedrijf James Hardie wil naar Ierland verhuizen.

James Hardie, een Australische leverancier van bouwmaterialen die vooral in de VS actief is, heeft sinds 1998 zijn hoofdkantoor in Amsterdam. Met een jaaromzet van 1,5 miljard euro is het één van de grootste buitenlandse bedrijven in de stad.

Hardie bevestigt te zoeken naar een andere plek voor zijn hoofdkantoor 'vanwege de complexiteiten van het opereren binnen de beperkingen van de Nederlandse, Australische en Amerikaanse wetten.' Ook de hoge eurokoers en strengere Amerikaanse regels voor belastingvoordelen zouden een rol spelen.

Het bedrijf wil niet ingaan op de plek van haar nieuwe hoofdzetel. Maar uit documenten van de Ierse kamer van koophandel blijkt dat het bedrijf daar onlangs een trits ondernemingen heeft geregistreerd, waaronder James Hardie International Holding en James Hardie International Finance, die nu nog in Amsterdam staan ingeschreven.

James Hardie streek tien jaar geleden in Amsterdam neer, aanvankelijk als postbusfirma. In 2001 werd het complete hoofdkantoor vanuit Sydney overgebracht naar het Atriumgebouw aan de Zuidas, inclusief de raad van bestuur en veertig werknemers.
Hardie voerde voor die verhuizing fiscale redenen aan, maar daar werd in Australië anders over gedacht. Vakbonden en politici zagen in de verhuizing een poging miljardenclaims van Australische asbestslachtoffers te ontlopen.

Het bedrijf was tot in de jaren tachtig de grootste fabrikant van asbestproducten ter wereld. Zowel bij de winning van asbest als bij de productie van bouwmaterialen en de toepassing ervan, bleken tienduizenden Australiërs met asbestvezels te zijn besmet.

Hardie zette bij zijn vertrek uit Australië weliswaar een fonds op voor asbestslachtoffers, maar dat was met 184 miljoen euro voor 53.000 verwachte asbestosepatiënten volstrekt onvoldoende gevuld.

Australische vakbonden, asbestverenigingen en slachtoffers voerden met steun van de SP tot in Nederland actie tegen James Hardie. Uiteindelijk werd het bedrijf door de Australische overheid gedwongen zijn verantwoordelijkheid te nemen. Het bedrijf moet de komende jaren, onder voorwaarden, tot 2,8 miljard euro in een asbestfonds storten.

Vakbonden en slachtofferverenigingen hebben zich niet neergelegd bij de overeenkomst. Hun angst kwam in april uit, toen Hardie bekend maakte vanwege de economische crisis van zijn jaarlijkse storting in het fonds af te zien. Dat mag het bedrijf volgens de afspraken doen, als zijn kasstroom negatief is.

Hardie heeft tot nu 81 miljoen euro overgemaakt. Het fonds heeft nu 298 claims afgehandeld en schat op basis daarvan dat het tenminste een miljard euro nodig heeft om alle claims af te wikkelen.

In de nasleep van de asbestaffaire bleek Hardie ook beleggers te hebben misleid met uitspraken over de geringe impact van de asbestclaims op de cijfers van het bedrijf. In april werden het concern en de voormalige bedrijfstop daarvoor door een Australische rechter veroordeeld.

Ook in het Amsterdamse hoofdkantoor, op de achtste verdieping van het Atriumcomplex, rommelde het. Vorig jaar lekte een intern rapport uit over de slechte werksfeer in het kantoor. Dat was opgesteld nadat twee Nederlandse werknemers het bedrijf hadden aangeklaagd vanwege discriminatie. Onderzoekers van KPMG hekelden in het onderzoek 'de arbeidsmoraal en de interne organisatie' in het hoofdkantoor.

Het optreden van James Hardie leidde in Nederland tot een discussie over de vrije fiscale wetgeving, die omstreden bedrijven geen strobreed in de weg zou leggen. Ook de Nederlandse bv's van onder meer Enron, Parmalat en Joekos raakten de afgelopen jaren in opspraak. (HERMAN STIL)