'Haven moet zelfstandig worden'

12-06-09 11:36 uur

In vrijwel alle havensteden is het beheer van zeehavens in handen van zelfstandige bedrijven - al dan niet in overheidshanden. Reders, verladers, transporteurs, opslagbedrijven - allemaal zijn ze gewend met zelfstandige havenondernemingen zaken te doen. Foto ANP

AMSTERDAM - Een havenbedrijf met een eigen vermogen van vierhonderd miljoen euro, de grootste zeesluis ter wereld in eigendom en twee aandeelhouders: het rijk en de gemeente Amsterdam.

Een utopie? Niet volgens het rapport Haven Amsterdam, zelfstandig of toch niet dat minister Camiel Eurlings van Verkeer en Waterstaat heeft laten opstellen. Eurlings heeft daarmee gedaan wat Amsterdam tot nu toe heeft nagelaten.

In het stuk wordt stap voor stap uit de doeken gedaan hoe het Amsterdamse havenbedrijf van een gemeentedienst een zelfstandige onderneming wordt en ook zijn grootste droom - een nieuwe sluis in IJmuiden - verwezenlijkt.

Tot nu toe heeft Amsterdam verzelfstandiging van het havenbedrijf altijd tegengehouden. Zowel op het stadhuis als in het Havengebouw is de stemming altijd anti-verzelfstandiging geweest. Opmerkelijk, want de verzelfstandiging van Schiphol eind jaren vijftig, heeft Amsterdam geen windeieren gelegd.

Al sinds begin 2007 vraagt Eurlings Amsterdam naar verzelfstandiging te kijken, als één van de mogelijkheden om de aanleg van de sluis in IJmuiden dichterbij te brengen. In Rotterdam leverde verzelfstandiging de haven een Tweede Maasvlakte op.

Terwijl Amsterdam talmde, liet Eurlings zelf onderzoek doen naar verzelfstandiging. Opvallend trouwens, want als verkeersminister heeft hij niets te zeggen over het lot van een gemeentedienst.

Het onderzoek van het Rotterdamse Maritime & Transport Business Solutions (MTBS) is glashelder: het havenbedrijf móet worden verzelfstandigd omdat de Amsterdamse haven anders de concurrentiestrijd met andere havens verliest.

In vrijwel alle havensteden is het beheer van zeehavens in handen van zelfstandige bedrijven - al dan niet in overheidshanden. Reders, verladers, transporteurs, opslagbedrijven - allemaal zijn ze gewend met zelfstandige havenondernemingen zaken te doen.

Zo niet in Amsterdam, met zijn 'zwakste vorm van verzelfstandiging, die in West Europa nauwelijks meer voorkomt.' Daar lopen klanten de kans onderdeel te worden van gemeentebeleid en politieke afwegingen.

De gemeente is volgens het rapport steeds minder in staat de belangen van het havenbedrijf te vertegenwoordigen, omdat de maritieme markt geglobaliseerd is. 'Een gemeentebestuur heeft per definitie een lokale focus op sociale, economische en culturele aangelegenheden. De rol van havenbeheerder en de focus van een gemeentebestuur gaan ten koste van de focus op de haven - en de belangen gaan steeds meer uiteenlopen.'
Bovendien constateert MTBS dat het Havenbedrijf Amsterdam niet doelmatig werkt. 'Het havenbedrijf moet blijven voldoen aan het gemeentelijke regime en wordt daardoor niet blootgesteld aan de eisen die de markt aan het functioneren stelt.''

Bovendien schaadt de gemeente-invloed volgens het onderzoek samenwerking met andere havens - dé trend momenteel. Verzelfstandigde havenbedrijven zijn niet happig om in zee te gaan met een gemeentedienst.

De onderzoekers bevestigen ook Eurlings' lezing dat verzelfstandiging gunstig is voor een snelle aanleg van een nieuwe sluis. Die kost 475 tot 750 miljoen euro.

Het verzelfstandigde havenbedrijf kan de sluis zelf aanleggen en wordt daar dan eigenaar van. Het rijk geeft het havenbedrijf een subsidie van 300 miljoen euro en wordt, door het storten van 200 miljoen eigen vermogen, voor een derde deel aandeelhouder. In dat geval profiteert de schatkist mee van de opbrengsten van zo'n nieuwe sluis. (HERMAN STIL)