Klink negeert donoradvies

AMSTERDAM - 'Ja, ik geef toestemming voor donatie, mits mijn nabestaanden instemmen.' Door deze keuzemogelijkheid toe te voegen in het donorregistratiesysteem en te promoten dat mensen zich laten registreren, wil minister Ab Klink (CDA) van Volksgezondheid het tekort aan donororganen te lijf gaan. Hij gaat daarmee lijnrecht in tegen het advies van de werkgroep die hij zelf instelde.

Vorig jaar stierven 152 mensen terwijl ze op de wachtlijst stonden voor orgaantransplantatie. Vijftig patienten werden van de lijst gehaald omdat ze niet meer te redden waren. In Nederland worden mensen aangemoedigd vrijwillig te laten registreren of ze donor willen zijn of niet. Het grootste deel van de bevolking maakt geen keuze en laat het aan de nabestaanden om in het ziekenhuis de knoop door te hakken. Het tekort aan organen is groot.

Nierpatiënten wachten gemiddeld vier jaar op een nieuwe nier. Patiënten die een orgaan nodig hebben, zijn beter af in België of Spanje. Daar geldt: je bent donor, tenzij je expliciet aangeeft bezwaar te hebben. Daardoor zijn per miljoen inwoners twee keer zoveel organen beschikbaar als in Nederland.

Vorig jaar leek de tijd rijp voor verandering. De toon werd gezet met De Grote Donorshow, een omstreden tv-programma van BNN, waarin nierpatiënten tegen elkaar streden om het orgaan te bemachtigen dat hun leven kon redden.

Na afloop bleek de show een stunt te zijn om meer donoren te werven.
Het debat werd aangewakkerd. Minister Klink beloofde 'met een open blik' te kijken naar andere systemen om donoren te registreren. ''Op dat moment stonden de neuzen de goede kant op,'' zegt Andries Hoitsma, hoogleraar orgaantransplantatie en -donatie aan de Radboud Universiteit. Hij constateert verbijsterd dat de wind opeens uit een heel andere hoek waait.

In het nieuwe voorstel van Klink beslissen de nabestaanden voor degenen die zelf geen keuze hebben laten registreren. Ook creëert Klink ruimte voor nabestaanden om een andere keuze te maken dan de overledene zelf. Volgens Hoitsma is de kans groot dat het aantal beschikbare organen daardoor juist verder afneemt. ''Nabestaanden hebben een heel vervelende rol. Een geliefde is net dood, ligt daar. Op zo'n moment weigert zeventig procent mee te werken aan donatie. Als je mensen op straat vraagt of ze organen willen doneren, zegt tachtig procent 'ja'.''

De door Klink zelf ingestelde Coördinatiegroep Orgaandonatie stelt juist voor om mensen twee keer nadrukkelijk te vragen om zich wel of niet als donor te laten registreren; als ze die verzoeken negeren, worden ze automatisch als donor te boek gesteld. Klink heeft daar 'principiële bezwaren' tegen, omdat de kans bestaat dat mensen na hun dood organen afstaan terwijl ze niet beseften dat ze daarvoor toestemming hebben gegeven door niets van zich te laten horen.

Paul Beerkens van de Nierstichting en de Coördinatiegroep probeert beleefd te blijven - ''Wij willen zorgvuldig reageren, niet dezelfde fout maken als de minister'' - maar dat kost moeite. ''Wij hebben de pest in dat de brief van de minister is uitgelekt en zijn uitermate bedroefd over wat erin staat.''

De Coördinatiegroep heeft de afgelopen tien maanden onderzoek gedaan en aan het advies gewerkt dat vandaag wordt gepresenteerd. ''Zeer grondig werk. Maar in theorie kan de minister ons advies natuurlijk in de prullenbak gooien.'' (GPD)