IC-arts bepaalt of patiënt blijft leven

20-04-09 11:57 uur

Het staat nu zwart op wit in een richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care. De arts en zijn team bepalen wanneer de behandeling van een patiënt op de intensive care moet stoppen. En niet de familie.

Het is logisch dat de arts besluit of de behandeling van een doodzieke patiënt nog zinvol is en níet de familie, vindt Rik Gerritsen, internist-intensivist bij het Medisch Centrum Leeuwarden. Hij is één van de opstellers van de richtlijn voor het staken van een behandeling op de intensive care (IC). ''Het is een medische kwestie. Iemand anders kan onmogelijk weten of de patiënt ooit nog van de beademing zal afkomen. Wij hebben daarvoor doorgeleerd.''

Het is in Nederland al jaren de praktijk dat intensivisten besluiten wanneer behandelen zinloos is en moet stoppen, net als in de rest van Europa. En zelden zorgt het unanieme besluit van een IC-arts en zijn team voor een conflict met de familie. Gerritsen: ''Gelukkig maar, want dat levert veel spanning en ellende op. Het is belastend voor de familie maar ook voor artsen en verpleegkundigen.''
Een heel enkele keer wil een boze, verdrietige familie niet meer van het ziekbed van hun familielid wijken, zegt Gerritsen. ''Uit angst dat wij anders sneaky dingen gaan doen.'' Maar veruit de meesten familieleden zijn volgens hem juist bang dat zij ooit zelf voor de lastige beslissing komen te staan of de behandeling van hun geliefde moet doorgaan of stoppen en overheerst opluchting als ze horen dat de arts en zijn team dat bepalen. ''De familie waardeert het vaak dat wij dat besluit nemen.''

Minder dan één keer per jaar maakt de arts mee dat het besluit de behandeling te staken tot een conflict of een hoog oplopend meningsverschil leidt. Hij ziet het vooral als een communicatieprobleem. ''Dan hebben we kennelijk behoorlijk gefaald in het overbrengen van onze kennis.'' Dan volgen meer gesprekken. Soms met een second opinion door een ander ziekenhuis.

Het zijn met name moslims en strenggelovige christenen die het staken van de behandeling extra bezwaarlijk vinden, is zijn ervaring. Maar er zijn ook verschillen per streek. ''In Friesland genieten artsen nog wat meer autoriteit. Hier wordt bijvoorbeeld vaker dan in het westen gedacht dat de dokter het wel beter zal weten.''

Belangrijk is goed uit te leggen dat het niet om euthanasie gaan. ''De patiënten gaan dood omdat ze zo ziek zijn. We hebben geprobeerd ze beter te maken met alle apparaten en kennis die we hebben, maar we weten nu dat dat niet gaat lukken.''
De dood is soms niet de ergste optie, meent Gerritsen. Een behandeling op de intensive care is namelijk 'buitengewoon akelig'. ''Het is veel erger om pijn te lijden en het voortdurend benauwd te hebben en te denken dat je stikt, zonder uitzicht op verbetering. Je ligt soms vastgebonden, aan allerlei slangen en met een beademingsbuis door je keel.'' Zo'n behandeling is volgens de intensivist alleen te verantwoorden als al die medische apparatuur de kans op herstel echt verhoogt.

De nieuwe richtlijn gaat uitvoerig in op hoe het levenseinde voor de patiënt zo pijnloos mogelijk kan verlopen. Er staat bijvoorbeeld in hoe slijmvorming kan worden tegengegaan bij het verwijderen van de adembuis. ''Het blijft doodgaan,'' zegt Gerritsen nuchter. ''Dat wordt nooit iets moois. Maar er zijn medicijnen die ervoor zorgen dat het sterven niet met te veel gerochel en gereutel gaat.'' (FLOOR LIGTVOET)