Een mengeling van liefde en afkeer

Marcel Kurpershoek:
In limbo. Op de grens in het Midden-Oosten
Augustus, 18,90 euro

Marcel Kurpershoek is de ideale leraar. Je mag met hem mee naar de grens tussen Syrië en Irak, waar hij je voorstelt aan bedoeïenensjeik Aboe Nawwaf van de Shammarstam. We zijn aan de Syrische kant. Tien kilometer verderop, in het helse Irak, wonen andere leden van die stam.

Kurpershoek kan je uitleggen wat in de Arabische ziel omgaat, omdat hij niet alleen arabist is, maar ook een groot kenner van het gebied. Hij heeft lang onder bedoeïenen verkeerd om hun orale poëzie op te tekenen. Hij is ambassadeur geweest in Saoedi-Arabië (en Pakistan, zijn standplaats is nu Ankara). Hij weet dus ook wat zich in de hogere kringen afspeelt.

Na dat bezoek aan Syrië geeft Kurpershoek geschiedenisles, waardoor je begrijpt waarom Irak zo'n verscheurd land is. De grenzen zijn ooit vastgelegd door het in Arabische ogen duivelse diplomatenduo Sykes (Brits) en Picot (Frans), dat de resten van het Ottomaanse rijk naar eigen willekeur verdeelde. Het zette zo een land op de kaart dat geen natie kón zijn, omdat het een noodlottige wirwar was van rivaliserende stammen en religies.

Kurpershoek laat je de opkomst en ondergang zien van Saddam Hoessein, de Stalin van Irak, en de kluwen van gebeurtenissen die heeft geleid tot de rampzalige toestand waarin het Midden-Oosten nu verkeert. Je wilt na lezing van zijn boek In limbo liever niet worden overhoord - daarvoor is de kwestie toch te ingewikkeld - maar je begrijpt dat er veel te begrijpen valt. Alles wat je over het Midden-Oosten hoort, verbleekt tot oppervlakkigheid en cliché als je naar deze leraar hebt geluisterd.

Kurpershoek beschrijft de Arabische wereld met een mengeling van liefde en afkeer. Hij heeft zich echt verdiept in die wereld, hij is erdoor gefascineerd; dan komt, ondanks alles, de liefde vanzelf. En omdat hij zo goed schrijft, deel je zijn fascinatie.

De afkeer, gewoon voor de Nederlander die alleen het nieuws volgt, verwoordt hij in een passage die hard aankomt: 'Het Midden-Oosten begint waar de platgereden honden niet meer van het asfalt worden gekrabd. Waar de man weigert te aanvaarden dat hij niets voorstelt zonder de vrouw. En waar de geheime dienst achter je aan rijdt. Zodra die combinatie zich aandient, weet de reiziger dat hij Europa achter zich heeft gelaten.'

Ja, Kurpershoek schrijft goed. Dat deed hij al eerder, maar het lijkt alsof hij zichzelf hier nog overtreft. Twee voorbeelden. Hij vraagt zich af hoe sjeik Aboe Nawwaf er onder het Arabisch-socialistische bewind in Damascus in is geslaagd grootgrondbezitter te blijven. Dat kan alleen maar zijn gekomen door de wil van vadertje Asad. 'Want zoals God het geluid opvangt dat de mieren maken als zij lopen, zo gebeurde en bewoog er in Syrië niets zonder dat Hafiz al-Asad daarvan volledig op de hoogte was.'

En Kurpershoek beschrijft het leven van de Engelse Gertrude Bell, in zekere zin een voorganger van hem, die rond 1920 in Bagdad woonde. Als hij een vileine trek in haar karakter ter sprake brengt, doet hij dat zo: 'Zij had de gave om anderen met een paar vlijmscherpe opmerkingen aan reepjes armzalig mensenvlees te snijden, die zij publiekelijk te drogen hing.'

In limbo is een schitterend boek. (JOS BLOEMKOLK)