Hafid Bouazza schept eigen koninkrijk in meesterlijke roman

De publicatie van een nieuwe roman van Hafid Bouazza (1970) is een literaire gebeurtenis van belang, zeker als we er een tijd op hebben moeten wachten. In 2003 verscheen Paravion, en daarna bleef het stil rond Bouazza en de romanschrijfkunst, maar nu is er dan Spotvogel.

Bouazza voldoet met deze roman meer dan ruimschoots aan de verwachtingen: het is - met zijn weliswaar bescheiden 119 bladzijden - een meesterwerk. Het boek is geschoeid op nabokoviaanse leest en is gesitueerd in een overtuigende literaire fantasiewereld. Duchtig wordt erin gespot met het overwegend 'realistische' maatwerk dat de Nederlandse literaire markt dreigt te overspoelen. Bouazza is al met al enorm op dreef.

Om met die literaire fantasiewereld te beginnen: bij Bouazza is het nooit zo dat we eenvoudig van bijvoorbeeld Nederland naar Marokko reizen en andersom. Voor simplificerende allochtonenlectuur zijn we bij hem aan het verkeerde adres. Weliswaar lijkt het in dit boek misschien zo te zijn dat de ik-figuur een betrekkelijk overzichtelijke tocht maakt naar het land van Bouazza's voorvaderen, maar vrijwel aan het eind meldt deze zelfde ik-figuur, schijnbaar verwarrend, dat de zojuist verhaalde gebeurtenissen zich niet afspeelden in Marokko, maar in 'een land in het Noorden, waar, zoals Plinius zei, de bomen onder de rivieren groeien - een Moerasland, een Houtland, een Neder Land'. Dat land mag dus ook niet zomaar Nederland worden genoemd, let op de spelling; Bouazza schept zijn eigen koninkrijk, dat van de verbeelding.

Goed, het verhaal.

De verteller is afgereisd na een stevige inzinking. Die crisis wordt geestig beschreven en daarmee wordt het spottende karakter van dit boek meteen al aangegeven. Er wordt gedold met literaire clichés: 'Vul elk seizoen metaforisch in voor mijn toestand en het zal werken, mijn lezeres.'

Vervolgens wordt plotseling overgeschakeld naar een soort banaal realisme: 'De antidepressiva die ik slikte en ook gedwongen werd te slikken, hielpen niet.'
In Spotvogel neemt deze welbespraakte verteller een lange aanloop naar het eigenlijke verhaal, want op bladzijde 77 lezen we: 'En nu zal ik het verhaal opschrijven: dat is waarheen alle omzwervingen en ellende mij hebben geleid.'
Eindelijk, zou je kunnen zeggen, ware het niet dat die hele aanloop op zichzelf al uiterst genietbaar is door de combinatie van humor, hilarisch gedetailleerde beschrijvingen en geslaagd sfeerproza.

Het 'echte' verhaal blijkt de tragische liefdesgeschiedenis te zijn van het meisje Marfisa en de jongen Noral. Dit verhaal roept bij de lezer werkelijke emoties op, nu ja, het is gewoonweg hartverscheurend. En het verbluffende is dat allerlei schijnbaar onbetekenende elementen uit de eerste 76 bladzijden, uit de 'aanloop' dus, op subtiele wijze terugkeren.

Op die manier demonstreert Bouazza superieur hoe een schrijver aan zijn stof komt en hoe hij, door dat materiaal op de juiste wijze te arrangeren, iets weet te creëren dat op zijn eigen wijze waar en echt is, terwijl tegelijkertijd alles eraan gelogen is. Dat is razend knap. Spotvogel is daarmee ook een geraffineerde roman over het schrijven van romans. (ARIE STORM)

Hafid Bouazza: Spotvogel
Prometheus; 16,95 euro