*

Aanmelden
parool.nl
Vrij, Onverveerd

Een ordinaire thrillerschrijver

12-06-08   08:30 uur

Leon de Winter: Het recht op terugkeer
De Bezige Bij, 19,90 euro

Zes jaar na God's gym is een nieuwe roman van Leon de Winter uit: Het recht op terugkeer. Verrukkelijk. Alles aan Leon de Winter doet me aan vroeger denken. En ik word daar niet meteen ongelukkig van.

Er zit bovendien een prettig lange verschijningstijd tussen die boeken, zodat je onwillekeurig denkt aan wat allemaal in de tussentijd is gebeurd. Goed. Dat hebben we gedaan. Waar ging God's gym ook weer over? Al met al weet ik dat niet meer, het was iets met een dode dochter. Eerlijk gezegd vormen alle romans van De Winter in mijn hoofd één grauwe brij. Dat is ook niet direct onaangenaam, zo'n pap in je hoofd.

Het noemen van zijn naam alleen al voert me trouwens nog wel verder terug in de tijd. De Winter was één van mijn eerste idolen. Ik schat ongeveer sinds 1978 - ik was toen vijftien - toen zijn roman De (ver)wording van de jongere Dürer verscheen. Leon had toen nog een koket streepje op de e: Léon.

Misschien was ik iets ouder toen ik 'm begon te lezen; ik zie nu dat mijn exemplaar van De (ver)wording van de jongere Dürer uit 1980 komt. Maar ik weet dat ik toen wel álles van hem begon te lezen. En dan heb ik het over Over de leegte in de wereld, zijn verhalenbundel uit 1976.

Vervolgens verscheen in 1981 de roman Zoeken naar Eileen W. Joggen, toen een vrij nieuw verschijnsel, speelde daar een rol in. Het ritme van dat rennen werd weerspiegeld in het ritme van de zinnen. Zoiets. In die tijd was Leon de Winter een schrijver die wel te vinden was voor een experiment.

Ik herinner me ook een televisiedocumentaire van De Winter en enkele kompanen. Ze postten voor het huis waar Thomas Bernhard zou wonen, de altijd boze en schuwe Oostenrijkse schrijver. Hij was zo schuw dat hij nooit naar buiten kwam. Ook nu niet; we keken naar uren tevergeefs wachten. Of misschien dat Bernhard zich aan het eind toch nog meldde, om De Winter weg te sturen.

En ineens was het afgelopen: De Winter werd commercieel. Zijn lange haren werden geknipt, zijn hippiebril verdween, de linkse politieke opvattingen werden de deur uit gedaan. Zijn proza veranderde drastisch. Vanaf de roman Kaplan (1986), en nog duidelijker in Hoffman's honger (1990), schrijft Hugo Brems in het meest recente handboek van de Nederlandse literatuurgeschiedenis (Altijd weer vogels die nesten beginnen), begon De Winter 'in een directe stijl boeken te schrijven vol spannende gebeurtenissen, vaak in de context van misdaad, spionage of politiek'. Brems voegt daaraan toe dat de waardering van de recensenten even snel daalde als de verkoop van zijn boeken steeg.

Tja, wat wil je. De Winter werd een ordinaire thrillerschrijver. En dat is hij ook weer in Het recht op terugkeer. Meteen is er dus wel weer die schok van het verleden. Dat heeft misschien te maken met de titel. Of met het omslag. Dat is, zoals dat tevens met God's gym het geval was, op een schilderij van Hopper gebaseerd. Maar het lijkt eveneens heel sterk op dat van Vals licht, een roman uit 1991 van Joost Zwagerman. Niets nieuws onder de zon dus.

Het recht op terugkeer begint met een kaartje. Zoals achterop In Nederland (1984) van Cees Nooteboom een kaart stond waarop Nederland veel groter is dan nu, is Israël bij De Winter gekrompen tot zo'n beetje Tel Aviv en omgeving.

In 2024 is, begrijpen we, Israël niet meer dan een zwaarbeveiligde stadstaat.
De proloog speelt inderdaad in 2024. Toch wil het gevoel dat je iets van lang geleden zit te lezen, niet verdwijnen. De Winter schrijft een ouderwets soort sciencefiction. Wat voor apparaten hebben ze in de toekomst? Je komt er niet echt achter, want De Winter lost deze kwestie nogal eenvoudig op: 'Brams mobieltje klonk. Het was een antiek blokje, dertien jaar oud, zonder de laatste gadgets.' Ergens anders is sprake van een stokoude iPod. Het is duidelijk dat we hier niet met een visionair à la Aldous Huxley of H.G. Wells te maken hebben.

Daar komt de stijl bij. Die is aanvankelijk geheel opgetrokken uit de verwoestende traditie van de Hollandse thrillerschrijverij. Dat wil zeggen dat vrijwel alle informatie ons bereikt via een hinderlijk dialogen en actie onderbrekende alwetende verteller. In de loop van het boek verdwijnt die onhandigheid een beetje. Maar op stilistisch vlak blijft het een behoorlijk duf gedoe.

Dan is er het verhaal. We beginnen, zoals gezegd, in 2024. Bram runt, in wat nog over is van Israël, een opsporingsbureau dat is gespecialiseerd in vermiste kinderen. Waarom zoekt hij daar zo fanatiek naar? We gaan terug naar 2004, dus vanuit de proloog twintig jaar terug in de tijd, en dan blijkt dat zijn eigen zoontje, in 2008, want we werken weer langzaam naar 2024 toe, op vierjarige leeftijd is verdwenen. Bram voelt zich hier schuldig over. Zijn hele leven gaat eraan kapot: zijn vrouw gaat weg, zelf wordt hij een zwerver met een getallenneurose. Ook verricht hij na een verkeersongeluk een mooie redding, waardoor een ander kind, een baby nog, het ongeluk overleeft. Bram vermoordt een pedofiel. En zo nog het een en ander. We bereiken weer 2024.
Het is een hele zit; meer dan vierhonderd bladzijden.

Nu beland ik bij een moeilijk punt. Moet ik verklappen wat met de zoon van Bram is gebeurd? Nee, natuurlijk niet. Maar De Winter schrijft zo sloom dat het je op een gegeven moment niet meer kan schelen. Misschien komt u er ooit zelf achter wat precies is gebeurd, anders vraagt u het me maar over een jaar, wanneer u hopeloos bent vastgelopen in dit boek. Want dat dat zal gebeuren, staat eigenlijk wel vast.

Vreemd dat een schrijver die meer dan veelbelovend uit de startblokken kwam met een nog altijd intrigerende roman als De (ver)wording van de jongere Dürer, nu zo'n oppervlakkige thrillerauteur is geworden.

Niets beklijft, dat weet ik nu al. Ik zal proberen te onthouden wat met de zoon van Bram is gebeurd. (ARIE STORM)



gerelateerde artikelen

Alles over

GESPONSORDE LINKS


PAROOL NIEUWSBRIEF

Elke middag gratis de hoogtepunten uit het nieuws in uw mailbox?

U kunt zich voor deze service van Het Parool opgeven via parool.nl/lunchnieuws.
De Persgroep Digital
© 2014 - Alle rechten voorbehouden