Tomas Lieske - Een ijzersterke jeugd

De nieuwe novelle van Tomas Lieske heeft in elk geval een ijzersterke titel: Een ijzersterke jeugd. We hebben hier overigens niet te maken met een man die op rijpere leeftijd al sterke verhalen vertellend terugblikt op zijn jongelingsjaren. Wel komen twee vreemde snuiters aan het woord, hoewel ik eraan twijfel of een meisje ook een snuiter kan zijn. Hoe dan ook, de veertienjarige Augustine is op z'n minst wel een type. Zoals ook de andere verteller vol streken zit.

Die andere verteller is ene dr. S., die zichzelf in de eerste zin introduceert als 'een aimabel mens'. Als lezer weet je dan meteen dat je op je hoede moet zijn. Zijn inderdaad verschrikkelijke relaas rondt hij af door dit waardeoordeel nog even te bevestigen: 'Maar tot troost dient opgemerkt te worden dat ik in staat ben tot beminnen. Ik ben een liefhebber. Ik ben tenslotte een aimabel man.'

Ik vind Lieske, die al de Libris Literatuur Prijs en de VSB Poëzieprijs op zak heeft (wat op zichzelf natuurlijk niets zegt), een fascinerende, een rare, een slechte en een goede schrijver. Dat verwarrende oordeel is door deze novelle niet veranderd.

Enerzijds schrijft Lieske in een stijl die op een krakkemikkige manier iets gezelligs heeft. Dat geldt eveneens voor de decors die hij oproept. Al lezend waan je je niet zelden met Swiebertje in de keuken bij Saar; we stappen met Lieske in de wereld van het boerenbont, sierborden hangen aan de muur en op het fornuis staat iets lekkers te geuren.

Anderzijds schrijft Lieske over zaken waar Swiebertje zich niet mee bezighield, in elk geval niet op een opvallende manier. Die zaken betreffen datgene wat zich onder de gordel of in de duistere uithoeken van het brein afspeelt. Want als dr. S. uiteindelijk zegt dat hij tot beminnen in staat is, klinkt dat met de kennis die we dan over hem hebben, bepaald griezelig.

Het motto dat Lieske aan deze novelle meegeeft, is afkomstig uit een roman van Hella. S. Haasse en geeft goed weer waar het in Een ijzersterke jeugd werkelijk om draait. 'De lust liet zich niet wegdenken, tastte iedere triomf aan,' luidt het. De fysieke, bijna pornografische lust speelt een grote rol in Een ijzersterke jeugd.

De motieven van de verschillende personages zijn troebel. En hun daden ook. Dr. S. en Augustine zijn wat dat betreft aan elkaar gewaagd. En, toegegeven, we hebben ons dan wel héél ver van Swiebertje verwijderd. Misschien is Lieske, denk ik nu, toch wel gewoon een zeer bekwaam schrijver; ondanks of wellicht juist dankzij die aanraking van oubolligheid lokt hij ons onverhoeds een buitengewoon verontrustend gebied in.

Lieske heeft zijn novelle gesitueerd in een fictief dorp in Midden-Europa. Daar is een jongetje verdwenen. Dr. S. is een vooraanstaand lid van een erg foute partij, die het grootste deel van het land controleert, een partij met een duidelijk fascistische signatuur.

Dr. S. komt met enkelen van zijn kameraden de verdwijning van het jongetje onderzoeken. Tegelijkertijd gebruiken zij de gelegenheid om het dorp administratief op orde te krijgen - altijd belangrijk voor dictatoriale regimes. Er wordt een huis gevorderd, waar de partijleden intrekken. De zeer jonge en aantrekkelijke Augustine wordt de bediende van de heren. Van begin af aan is duidelijk dat die bediening wel iets meer kan betekenen dan het omspoelen van een kopje of het opmaken van een bed.

Maar zoals al is geconstateerd: Augustine is zeker geen onschuldig wichtje. Naïef van haar is wel dat ze de aantekeningen die ze over de verdwijning van het jongetje heeft gemaakt, niet goed in het huis verstopt. Dr. S. heeft ze al snel te pakken en weet er vervolgens wel raad mee.

Iedereen, van kind tot volwassene, is tot rottigheid in staat. Dat is een duidelijke boodschap waarmee je verder kunt. En waarmee Tomas Lieske memorabele passages weet te creëren. (ARIE STORM)

Tomas Lieske - Een ijzersterke jeugd
Querido, 14,95