Knut Hamson was groot schrijver, èn nazi

Was Knut Hamsun een groot schrijver of vooral landverrader? In Noorwegen zijn ze er 150 jaar na de geboorte van de Nobelprijswinnaar nog steeds niet uit.

'Over honderd jaar is alles vergeten,' schreef de Noorse schrijver Knut Hamsun in zijn laatste werk, Langs overwoekerde paden. Zo ging het niet helemaal. 150 jaar na zijn geboorte is hij in zijn geboorteland nog steeds controversieel en ontstaat er opschudding rond het jubileumjaar.

Hamsun was naast een wereldberoemd schrijver van onder andere de romans Honger, Pan en Mysteriën, namelijk ook overtuigd nazi. Zijn in 1920 gewonnen Nobelprijs voor de Literatuur gaf hij in 1943 als cadeautje aan Joseph Goebbels. Ook had hij verschillende ontmoetingen met Hitler en stak hij zijn bewondering voor de politiek van de nazi's nooit onder stoelen of banken.

Niettemin meent het Noorse ministerie voor Kerk en Cultuur dat het in 2009 tijd is om de man te eren met een eigen jubileumjaar. Eerder viel de schrijvers Ibsen en Wergeland en de componist Edvard Grieg deze eer te beurt.

''Het is voor ons instituut vanzelfsprekend dat we focussen op Hamsuns literatuur,'' zegt Marte Kine Sandengen van de Nationale Bibliotheek, waaronder de verantwoordelijkheid van de feestelijkheden vallen. Hamsun is met Ibsen de Noorse schrijver die in binnen- en buitenland de grootste bekendheid geniet. ''Tegelijkertijd kun je de kunstenaar en zijn werk niet los van elkaar zien, maar alle activiteiten hebben zijn literaire werk als uitgangspunt.''

De bedoeling is dat er dit jaar op verschillende plekken in de wereld activiteiten plaatsvinden die met de schrijver en zijn werk te maken hebben. Een theater in Trondheim heeft al laten weten onder geen voorwaarde stukken van Hamsun te spelen. De laatste jaren zijn verschillende romans gedramatiseerd.

Hamsunkenner en biograaf Ingar Sletten Kolloen meent dat het belangrijk is zowel zijn politieke standpunten als zijn schrijverschap te belichten. ''Hamsun was een persoon van tegenstellingen, van sterke haat en sterke liefde,'' stelt Kolloen. ''Alle landen hebben grote persoonlijkheden die 'fout' zijn en er ligt een verrader in ieder mens. Dat maakt het interessant.''

''De uitdaging is te accepteren dat Hamsun honderd procent nazi was en tegelijkertijd verleidelijk proza kon schrijven, dat mensen recht in de ziel raakt,'' denkt een andere biograaf, Jørgen Haugan. Ook het voorstel om straten en pleinen naar de man te vernoemen, stuit zestig jaar na dato nog steeds op verzet. Politici stellen nu voor ze te vernoemen naar zijn romans.

Het Ibsenjubileum in 2006 had een budget van zeven miljoen euro, maar Hamsun moet genoegen nemen met 700.000 euro. Ongeveer de helft van het geld voor Ibsen kwam van sponsors, maar in het geval van Hamsun durft geen bedrijf zijn vingers te branden. Het hele bedrag is door de overheid ter beschikking gesteld.

Daarnaast is er discussie over de rol van kroonprinses Mette Marit. Zij is koninklijke beschermvrouwe van het Hamsunjaar en niet iedereen denkt dat het slim is dat ze haar naam verbindt aan een zo controversieel persoon. ''Hopelijk heeft het koningshuis goed nagedacht voor ze besloot een schrijver te eren, die door velen nog steeds gezien wordt als de grootste verrader in de geschiedenis van Noorwegen,'' schreef de krant Aftenposten in een commentaar. (WINDY KESTER)