Flann O'Brien - Op Twee-Vogel-Wad *****

De Nederlandse liefhebbers van de Ierse schrijver Flann O'Brien (1911-1966) zijn op de vingers van een mismaakte hand te tellen. Bob den Uyl was er een, maar die is dood. Hij heeft wel een daad verricht die tot grotere bekendheid van O'Brien had kunnen leiden. Hij vertaalde in 1974 O'Briens meesterwerk At Swim-Two-Birds voor uitgeverij Meulenhoff. Toen werd gekozen voor de nergens op slaande titel Tegengif.

Het boek is opnieuw uitgegeven, nu door Atlas in de reeks De Twintigste Eeuw, onder de juiste titel Op Twee-Vogel-Wad. De titel At Swim-Two-Birds is op zijn beurt een vertaling, uit het Gaelic, en is de naam van een mythische plek aan de rivier de Shannon, die verbonden is met koning Sweeney, één van de personages in het boek.

Deze uitleg suggereert dat Op Twee-Vogel-Wad gehuld is in een Keltische mist. De schrijver wist weliswaar veel van de oude Ierse literatuur, maar hij bekeek die met distantie. Hij heeft zelfs - in het Gaelic - een geweldige parodie geschreven op mensen die zwijmelen bij de Keltische cultuur (in het Engels: The poor mouth). O'Brien maakt in Op Twee-Vogel-Wad wel gebruik van die cultuur, die mooie poëzie heeft voortgebracht.

Hij maakt eigenlijk overal gebruik van. Op Twee-Vogel-Wad, zijn debuut, is een ongelooflijk brutaal boek. O'Brien permitteert zich alles: hij voegt passages in die hij toevallig aan het lezen is, heeft kritiek op wat hij schrijft, bespreekt het met vrienden, met wie hij ook stevig bier drinkt ('Gedrieën hielden wij ons onledig met het gieten van stout in het binnenste van onze lichamen'), vat passages samen waarvan hij het manuscript is kwijtgeraakt, citeert poëzie, spreekt de lezer toe en springt van stijl naar stijl, de verschillende passages simpelweg beëindigend met 'afsluiting van het voorafgaande'.

Hij brengt in één hotel een stel kletsende kroegvrienden samen met de mythische held Finn MacCool en laat hun stijlen vrolijk botsen. Zij zijn personages in het boek van een schrijver die als personage optreedt in Op Twee-Vogel-Wad. Het hele boek is een grap, zoals Tristram Shandy van de Ier Laurence Stern dat ook is.

Het is een boek over het schrijven van een boek. Zoiets noem je metafictie of postmodernisme, maar die termen bestonden nog niet toen Flann O'Brien zijn boek aan het schrijven was. Hij had vooral grappige bedoelingen. Hij wilde zijn naam vestigen met een boek dat even divers was als Ulysses van James Joyce, maar grappiger. Dat lukte. (JOS BLOEMKOLK)

Flann O'Brien: Op Twee-Vogel-Wad
Vertaald door Bob den Uyl
Atlas, 19,50 euro