*

Aanmelden
parool.nl
Vrij, Onverveerd

Luijters geeft Joodse kinderen identiteit

29-10-09   11:34 uur
Een Joodse klas. Via 102 transporten werden Joodse kinderen uit Nederland naar vernietigingskampen vervoerd. Foto ANP

Over de 20.000 in de oorlog gedeporteerde en vermoorde Joodse kinderen is weinig bekend. Schrijver en journalist Guus Luijters geeft ze 'iets' van hun identiteit terug, door met transportlijsten een boek te maken waarin al hun namen en gegevens staan.

''Er heerst een merkwaardige stilte rond de transportlijsten. Dat is volgens mij alleen te verklaren uit een verborgen angst voor die lijsten.'' Dat concludeert Guus Luijters (65). Al bijna twee jaar ziet hij het als zijn roeping om alle circa 20.000 Joodse kinderen die uit Nederland naar vernietigingskampen zijn gedeporteerd, uit de anonimiteit te halen. Daarvoor moet hij 102 transportlijsten analyseren. Met dit macabere werk is hij sinds januari vorig jaar veertig uur per week bezig.

Het idee hiervoor werd geboren toen hij in jaren negentig las dat de Franse historicus  Serge Klarsfeld alle Franse Joodse kinderen die de oorlog niet hebben overleefd, afzonderlijk had beschreven. ''Ik heb keurig gewacht of iemand dat ook in ons land zou oppakken.'' Er gebeurde niets, dus ging hij zelf aan de slag.

''Met negentig van de transporten ben ik nu klaar,'' zegt hij opgelucht. Dat betekent dat hij van inmiddels 19.000 Joodse kinderen naam, geboortedatum en -plaats, adres, dag van deportatie en de dag van overlijden heeft gevonden.

Dat vooral bij het ouder worden de oorlog zo'n vat op hem zou krijgen, verbaast hem. ''Ik ben van 1943 en heb scherpe beelden van een onttakeld Amsterdam. Ik reed in 1948 met mijn vader achterop de fiets door totaal lege Joodse wijken. Dat snapte ik niet. Niemand wilde er over praten, want iedereen voelde zich er kennelijk schuldig over.''

Later op de middelbare school zaten ook Joodse leerlingen. ''Niet één was normaal opgegroeid. Zo had ik een vriendinnetje dat over het hek van kamp Westerbork was gegooid en door iemand anders opgevangen, zodat ze de oorlog had overleefd.''

Het eerste van de in totaal 102 transporten was op 15 juli 1942 van kamp Westerbork naar Auschwitz. De laatste was op 13 september 1944 naar vernietigingskamp Bergen-Belsen. Van de betrokkenen ontbrak ieder spoor, omdat ook hun identiteitspapieren waren vernietigd.

Door zijn speurtocht door de lijsten ontdekte Luijters allerlei verbanden, bijvoorbeeld hoe systematisch de Duitsers te werk gingen. Hij kan precies volgen op welke dag welke straat in welke gemeente is 'gezuiverd'. ''Er wordt algemeen aangenomen dat gemiddeld drie dagen na de transportdatum de kinderen zijn vermoord. Maar uit mijn lijst blijkt dat sommigen na drie maanden nog leefden en een enkeling zelfs nog na drie jaar.''

Ook was het bekend dat tijdens de eerste lichting vooral in Duitsland geboren Joden op transport zijn gesteld. ''Nu kun je dat in één oogopslag zien op mijn lijst, waar bijna allemaal Duitse namen staan met Duitse geboorteplaatsen.''

De schrijver ontdekte ook relatief veel verkeerde geboortedata op bepaalde dagen. ''Daar zit duidelijk opzet achter om de boel te saboteren.''

De lijsten riepen echter ook vragen op. Zoals: hoe zit het met iemand die wel blijkt te zijn overleden, maar niet op de transportlijst voorkomt? En omgekeerd: wel op de transportlijst voorkomt, maar niet als overleden staat geregistreerd? Een verklaring kan zijn dat de ouders tijdens het chaotische transport hun baby's hebben weggemoffeld.

Luijters zoektocht resulteert in een boek van zeker 1400 pagina's, zodat 'straks niet alleen bekende kinderen als Anne Frank aan de vergetelheid zijn ontrukt'. Om de kinderen nog meer een gezicht te geven, is hij op zoek naar familiefoto's. Die wil hij niet alleen hebben om de namenlijsten in het boek persoonlijker te maken, de foto's worden rond de presentatie van het boek in 2012 ook tentoongesteld in het Stadsarchief Amsterdam. ''Juist gisteren kreeg ik dertien foto's binnen. Aangrijpend vind ik ze vaak.''

Hij hoopt daarbij ook stilletjes op verhalen, want die kunnen dienen als toelichtende tekst. Op dit moment heeft hij van vijfhonderd omgekomen Joodse kinderen foto's in zijn bezit. ''Mijn stoutste verwachting is duizend stuks.'' (HANS HOPMAN)



Alles over

GESPONSORDE LINKS


PAROOL NIEUWSBRIEF

Elke middag gratis de hoogtepunten uit het nieuws in uw mailbox?

U kunt zich voor deze service van Het Parool opgeven via parool.nl/lunchnieuws.
De Persgroep Digital
© 2014 - Alle rechten voorbehouden