Tom Lanoye - Sprakeloos ***

De titel doet meer stilte vermoeden: Sprakeloos. Maar dat heeft met het onderwerp te maken; in Sprakeloos wordt een monument opgericht voor de overleden moeder van Lanoye, een slagersvrouw en amateuractrice die door een beroerte niet meer kan praten. Na enige aarzeling, die de eerste zeventig bladzijden beslaat, gaat Lanoye los, na zichzelf nog even te hebben opgepookt: 'Het is genoeg geweest.' Nieuwe alinea: 'Begin.'

Eerst nog iets over die aarzeling. Die is wellicht begrijpelijk, maar vormt niet het sterkste deel van Sprakeloos, ook omdat de zwakkere kant van het schrijven van Lanoye er zo duidelijk in naar voren komt: de meligheid, de woordspelingen, kortom zijn vermaledijde gevoel voor taal. Dat komt tot uiting in een constructie als 'met trotse koppigheid en koppige trots'. Of op een moment als het volgende, waar de auteur door twijfel gedreven eerder geschreven tekst verwijdert: 'Delete. Delete. De Lethe.' Een wanhopige grap, zullen we maar zeggen, die nog enkele malen terugkeert, inclusief zo mogelijk nog gênantere variaties; maar daarvoor moet u het boek zelf maar lezen.

Want het lezen van Sprakeloos is uiteindelijk wel de moeite waard. We moeten, al dan niet allitererend en rijmend, door wat wijsheden heen ('Literatuur is loslaten. Schrijven is verdrijven'), maar als Lanoye eenmaal gewoon aan het werk gaat, zet hij op prachtige wijze het aan elkaar geklonken echtpaar neer dat zijn ouders zijn geweest, en van wie eerst de moeder sterft en dan de vader, een man die totaal verknocht was aan zijn vrouw en die er bij zijn zoon voortdurend op aandringt dat hij nu eindelijk eens dat boek over haar schrijft.

Dat lukt pas als ook die man is gestorven, en ook pas vanaf bladzijde 74. Daar beleeft het echtpaar aanvankelijk nog een genoeglijke avond: 'Op de dag dat het noodlot toeslaat kijken ze pizza etend naar het slot van het avondjournaal.' Maar dan volgt al snel de beroerte.

Lanoye wil de leegte, de stilte, bestrijden met zijn taal: 'Nooit meer zwijgen, altijd schrijven, nooit meer sprakeloos.'

Volgens mij heeft hij dat tóch met Brusselmans gemeen, want wat zou ook die laatste zijn zonder taal, of zonder zijn soms absurde verhalen?

Een schrijver moet schrijven; zo zit het, geloof ik. (ARIE STORM)

Tom Lanoye - Sprakeloos
Prometheus, € 19,95.