Ignacio Martínez de Pisón - Melktanden *

De lezer wordt de roman Melktanden van de Spaanse auteur Ignacio Martínez de Pisón (1960) binnengeleid door de belofte op het omslag dat je een deel gaat worden van de familie Cameroni en intens mee gaat leven met hun mooiste momenten en diepste ellende. Een jongetje brengt de fascistengroet en we slaan het boek open.

Al snel belanden we in een roman die van imbeciliteit en naïviteit aan elkaar hangt. Positief is dat we iets van zo'n vijftig jaar moderne Spaanse geschiedenis meekrijgen, maar oppervlakkigheid is ook hier troef. Die uit zich overigens niet in beknoptheid: zijn Nederlandse uitgever schuift Martínez de Pisón naar voren als een verhalenverteller, en dat is blijkbaar een synoniem voor ouwehoer. Alles, ja werkelijk alles wordt in dit boek drie of vier keer uitgelegd, waarna voor de zekerheid nog een toelichting volgt.

De basispremisse is: familie is heel belangrijk. Je kunt erover twisten in hoeverre die gedachte fascistisch is, de voornaamste hoofdpersoon van Melktanden, Raffaele Cameroni, voelt zich in elk geval aangetrokken door het fascisme.

Maakt dit van hem per se een slecht mens? Als zijn zonen zich aan het einde van het boek tegen hem hebben gekeerd, heeft zijn schoondochter Elisa enkele boeiende gedachten: 'Elisa meende dat het actieve lidmaatschap van de fascistische partij van haar schoonvader grotendeels de schuld van alles was. Want er was geen ideologisch of politiek credo dat niet ook op de kleine dingen van het leven werd toegepast, en het fascisme vergiftigde alles waarmee het in aanraking kwam. Rafael en Alberto deelden de politieke opvattingen van hun vader van geen kanten, maar desondanks was hun leven daardoor wel bezoedeld en waren zij geworden wat ze nu waren: volwassenen die zich met een puberale woede tegen hun oude vader keerden. Maar Elisa vertrouwde erop dat het venijn van het fascisme niet doordrong tot de volgende generatie...'

Te vrezen valt dat Elisa het standpunt van de auteur inneemt, in elk geval worden haar gedachten geformuleerd op een wijze die kenmerkend is voor het hele boek. Elisa heeft geen enkel origineel idee, behalve misschien de opvatting dat ze het puberaal vindt als je je tegen fascisme keert. Maar daar moeten we weer begrijpen dat het de arme fascist in kwestie, haar schoonvader dus, Raffaele, ook allemaal maar zo'n beetje is overkomen.

Om zijn gezin te kunnen onderhouden, heeft hij zich als Italiaan vrijwillig in 1937 aangesloten bij het Francobataljon in Spanje en daar is hij blijven hangen aan een andere vrouw, met wie hij drie zonen heeft gekregen en Elisa dus, als schoondochter. Zijn eerste gezin laat hij ervoor in de steek; hij laat ze weten dat hij dood is. Dit klinkt misschien wat kort door de bocht, maar wees gerust: in de roman wordt uitgebreid stilgestaan bij dit familieleven.

Uiteindelijk volgen we de belevenissen van drie generaties. Maar: hoe zag het daar nu precies uit in Spanje, of om precies te zijn in Zaragoza, waar een groot deel van de roman speelt? Daar komen we niet achter, Martínez de Pisón is inderdaad een verteller en geen schrijver. Soms krijgen we een glimp te zien van het decor, zoals wanneer Raffaele met zijn Spaanse echtgenote Isabel naar de bioscoop gaat, maar ook daar blijft alles even simplistisch.

Bioscoop El Dorado is een paar dagen open en de avant-gardistische inrichting is, lezen we, hét onderwerp van gesprek van de bewoners van Zaragoza. En wat vinden ze er dan van? 'Sommigen, de meest welwillenden, kwamen ervoor op en vonden het origineel en modern, maar de meesten vonden het afschuwelijk lelijk.' Ja, zo schieten we op. Raffaele vindt het 'geklooi'. Hij zegt dat natuurlijk 'stuurs', zoals Martínez de Pisón schrijft, want anders zouden we nog kunnen denken dat hij het positief bedoelde. En van misverstanden houdt de auteur van deze roman niet. (ARIE STORM)