*

Aanmelden
parool.nl
Vrij, Onverveerd

Journalist Michaël Zeeman overleden

28-07-09   08:27 uur
Michaël Zeeman interviewt schrijfster Jeanette Winterson in het VPRO-programma Kamer met Uitzicht in 1997. Foto GPD
update

Literatuurcriticus, columnist, schrijver en presentator Michaël Zeeman is in zijn woonplaats Rotterdam overleden aan de gevolgen van een hersentumor, die zich vorige maand bij hem openbaarde. Zeemans grootste passie was de literatuur. Hij heeft daarvan blijk gegeven in duizenden recensies en essays, als jurylid, als interviewer en - in de jaren negentig - als presentator van het VPRO-televisieprogramma Zeeman met boeken.

Hij was meer een literator, a man of letters, dan een schrijver. Maar tot zijn oeuvre behoren twee dichtbundels en een verhalenbundel; voor zijn poëziedebuut Beeldenstorm (1991) kreeg hij de C. Buddingh' Prijs. Hij is wel de grootste lezer van de twintigste eeuw genoemd. Misschien is die kwalificatie meer van toepassing op Kees Fens, maar Zeemans aanwezigheid in de literaire wereld was onomstotelijk. Zijn machtige postuur leek die positie te bevestigen. In 2002 werd hem, wegens zijn verdiensten voor het geschreven woord in Nederland, de Gouden Ganzenveer toegekend.

Zeeman werd geboren in een domineesgezin op Marken, maar hij werd geen theoloog, zoals zijn ouders hadden gewild. Hij liet het geloof achter zich en ging filosofie studeren in Utrecht en Groningen. Hij voltooide die studie niet. In 1974 werd hij verkoper in de Leeuwardense boekhandel De Tille. Hij nam vaak boeken mee naar huis ter recensie, maar ook voor zichzelf. De boekhandelaar klaagde hem uiteindelijk aan voor diefstal ter waarde van tweehonderdduizend gulden. Zeeman werd in 1986 gearresteerd, maar de zaak werd uiteindelijk geschikt.

Zeeman was een moeilijk mens. Als hij moest samenwerken, leidde dat tot conflicten. Nadat hij in 1991 in dienst was getreden van de Volkskrant en daar chef van de kunstredactie was geworden, was de verhouding met zijn directe collega's zo slecht dat hij na twee jaar uit die functie werd ontheven. Hij ging als freelancer verder met de gedreven productie van teksten over literatuur en cultuur.

Hij schuwde daarbij het grote gebaar niet. Kenmerkende Zeeman-zin (onderwerp was de hem onwelgevallige verkiezing van de Dichter des Vaderlands): 'Hier lukt nooit iets als het om schoonheid gaat: het is om razend van te worden.' Pogingen om schoonheid te verwerven, schreef Zeeman, 'zullen vroeger of later altijd schipbreuk lijden op de harde koppen van de boekhouders en de versteende harten van de calculerende burgerij.' Deze manier van schrijven wordt door sommigen prachtig gevonden.

Zeeman was menigmaal betrokken bij literaire conflicten. Eind jaren tachtig kreeg hij een onpoëtische emmer vis over zich uitgestort, een gebaar vanuit het dichtersgroepje de Maximalen, dat hij verfoeide. Tot die Maximalen behoorde ook Joost Zwagerman, met wie Zeeman daarna een vete had.

Liever dan in het kleine, benepen Nederlandse literaire wereldje verkeerde hij onder de grote schrijvers dezer aarde. Hij interviewde onder anderen Philip Roth, Umberto Eco, V.S. Naipaul en Günter Grass en liet niet na te verkondigen dat hij sommige van die schrijvers tot zijn persoonlijke vrienden mocht rekenen.

Maar hoe men ook over optreden en stijl van Zeeman denkt, zijn rol als voorvechter van de literatuur is belangrijk geweest, als je ervan uitgaat dat het goed is dat er mensen zijn die af en toe een boek omhoog houden en er in wervende zin over spreken of schrijven. Michaël Zeeman heeft de literatuur gediend en daaraan heeft hij goed gedaan. (JOS BLOEMKOLK)



Alles over

GESPONSORDE LINKS


PAROOL NIEUWSBRIEF

Elke middag gratis de hoogtepunten uit het nieuws in uw mailbox?

U kunt zich voor deze service van Het Parool opgeven via parool.nl/lunchnieuws.
De Persgroep Digital
© 2014 - Alle rechten voorbehouden