Salvatore Niffoi - Terugkeer naar Baraule ****

Twee jaar geleden maakte ik kennis met de magische wereld van de Sardijnse schrijver Salvatore Niffoi (1950). In de roman De legende van Redenta Tiria, waarmee hij in Italië en daarbuiten doorbrak, voerde hij een afgelegen Sardijns dorpje op waar het lot zo onbarmhartig voor zijn bewoners was dat velen de dood niet afwachtten en er zelf een eind aan maakten. Niffoi wist de levensverhalen van de zelfmoordenaars mythische proporties te verlenen, waardoor zijn roman ondanks het sombere onderwerp een sprookjesachtige lichtheid behield.

Terugkeer naar Baraule is een schitterende opvolger, waarin Niffoi de hooggestemde verwachtingen die hij heeft gewekt, helemaal waarmaakt. Opnieuw heeft hij gekozen voor het rauwe, primitieve decor van een door God verlaten Sardijns kustdorpje, en wordt zijn roman gedragen door een stoet wonderlijke verhalen, vertolkt door al even kleurrijke en excentrieke personages. Ze worden met vermakelijke details geportretteerd.

De rode draad in de roman is de zoektocht van de zestigjarige gepensioneerde hartchirurg Carmine Pullana, een hartpatiënt die niet lang meer te leven heeft, naar zijn geheimzinnige oorsprong.

In het overrompelende openingshoofdstuk wordt het beeld opgeroepen van een pasgeboren baby, die tussen de rotsblokken van de zeewering werd gevonden, en het levenloze lichaam van zijn moeder, dat diezelfde dag met opengesneden buik in de lagune dreef.

Zelf herinnert Carmine zich hoe hij als adoptiekind in luxe werd opgevoed, maar zijn hele jeugd werd achtervolgd door de pesterijen van zijn leeftijdgenoten over een moeder die het met iedereen deed. Hij werd uitgemaakt voor 'smerig hoerenjong'. En voor: 'Zoon van honderd vaders en maar één moeder! Niemandskind!' Misschien waren ze allemaal jaloers op een jongen die qua intelligentie boven iedereen uitstak, suggereert Niffoi, maar om in vrede te kunnen sterven keert de gevierde hartchirurg van het vasteland terug naar zijn geboorteplek op het eiland, om erachter te komen wat precies gebeurd is op de dag van zijn geboorte, en wie zijn echte vader was.

Probleem is dat de kroongetuigen - behalve zijn moeder haar toenmalige echtgenoot en haar mogelijke minnaars - allemaal dood zijn. Hij is aangewezen op verhalen uit de tweede en derde hand, die van geruchten tot legenden en mythen zijn uitgegroeid en ook nog eens zijn verteld of overgeleverd door lieden met een onbetrouwbaar geheugen, dementen, dronkaards en gekken.

Zo verdwaalt Carmine in een labyrint van sterke verhalen, die elkaar soms gedeeltelijk overlappen en zelfs versterken, maar ook faliekant tegenspreken. Daarmee lijkt Niffoi niet alleen te willen zeggen dat de waarheid vele versies kent, maar vooral ook het virulente roddel- en geruchtencircuit van een tamelijk besloten gemeenschap bloot te willen leggen. Een Sardijnse roman, luidt de nadrukkelijke ondertitel.

De zoektocht van Carmine biedt Niffoi ondertussen de gelegenheid ons kennis te laten maken met een bonte stoet vertellers, die getuigen van de rauwe werkelijkheid van Sardinië in de tweede helft van de twintigste eeuw: een wereld zonder het vernis van de beschaving, waar mensen elkaar in de onbehouwenste taal beledigen en belasteren, waar erekwesties tot meedogenloze taferelen leiden, waar wanhopigen zich verhangen in een eik.

Niffoi roept die wereld in even plastische als poëtische beelden op: 'Hij hing daar al vijf dagen en de wespen vlogen zijn leeggevreten oogkassen in en uit alsof ze daar thuis waren. Afgekloven door de kraaien en de meeuwen, hing wat er nog over was van die arme ziel daar in de wind te rillen als een dronkelap in de vrieskou.'

Aan het eind van zijn zoektocht, die precies een jaar heeft geduurd, moet Carmine met de dood voor ogen concluderen dat de precieze toedracht van zijn oorsprong niet te achterhalen valt. Sterker nog: 'Dat het misschien beter was geweest bepaalde dingen uit zijn voorbije leven niet te weten.' (ALLE LANSU)