A.F.Th. van der Heijden - Doodverf ****

Juni is de maand van het spannende boek en in deze maand wordt de Gouden Strop uitgereikt, de prijs voor het beste Nederlandstalige spannende boek. Dat is een wat treurige prijs, omdat de kwaliteit van het Nederlandstalige spannende boek - vaak om duistere redenen omschreven als literaire thriller - nog altijd bedroevend is. De Stichting CPNB juicht in een persbericht dat het spannende boek in Nederland volwassen is geworden, maar deze bewering zegt uitsluitend iets over de infantiliteit van de CPNB. Laat u niets wijsmaken: het verstandigst is het de maand juni met zo min mogelijk Nederlandse thrillers door te brengen.

De enige echt goede thriller die hier ooit gepubliceerd is, is afkomstig van een werkelijk literaire auteur: A.F.Th. van der Heijden. In 1990 verscheen van zijn hand Advocaat van de hanen. Een Gouden Strop ontving hij er niet voor. Toch ging in die roman een intelligente plot gepaard aan een virtuoze stijl, een combinatie die we later in al die zogenoemde literaire thrillers niet meer tegen zijn gekomen. Sterker nog: daar is het naar zowel intelligente plot als virtuoze stijl lang (en tevergeefs) zoeken.

Het enige verheugende nieuws over juni als de maand van het spannende boek is dat Van der Heijden wederom een thriller op de markt heeft gebracht: Doodverf. Inderdaad, de titel bestaat uit één woord, zoals dat in Nederlandse thrillers heel gebruikelijk is. Maar daar houdt de overeenkomst meteen op met al die andere deze maand gepushte boeken: Van der Heijden is er ook nu weer in geslaagd een bloedstollend verhaal in een briljante stijl te verpakken.

Eerst iets over dat verhaal. Hoofdrolspelers zijn de drie vrienden Albert, Flix en Thjum (kijk naar hun voorletters: A.F.Th.). Ze raken verwikkeld in twee elkaar uiteindelijk rakende plotlijnen. Flix verpakt in een atelier in Italië levende modellen niet zonder risico in gipsverband, alles in het belang van de kunst. Albert smokkelt vanuit Italië eerst brieven naar Nederland, maar uiteindelijk zelfs levende waar, namelijk een klein jongetje. Beide plotlijnen lopen buitengewoon verkeerd af, maar de wetten van het genre gebieden me daar verder niets over te onthullen.

En dan de stijl. Van der Heijden weet daar heel veel rust in aan te brengen. Hij neemt de tijd om een decor neer te zetten; ook beeldspraak raffelt hij niet af. En in het ideale geval combineert hij die twee zaken, zoals in de spetterende proloog, die wordt verteld door de Italiaanse crimineel Gesù Porporà. Daarin wordt een ver doorgevoerde vergelijking opgezet waarin Nederland wordt opgevoerd als een vrouwelijk geslachtsorgaan. Dat doet Gesù Porporà omdat hij inmiddels de nodige haat koestert tegen ons land en zijn bewoners. Zijn doel is: 'Nederland zodanig obsceen in kaart brengen dat er nooit meer anders naar gekeken kan worden... dat zou pas een zoete, of liever gezegd een zilte wraak zijn.' Wat volgt, is poëtische vuilbekkerij waar de tuttige viezigheid van een Saskia Noort bepaald bij verbleekt.

Van der Heijdenbewonderaars zullen zich tijdens het lezen van deze recensie wellicht al een paar keer achter de oren hebben gekrabd, omdat sommige dingen ze bekend voorkomen uit eerder werk van A.F.Th. Ze hebben gelijk. Doodverf is een thriller die Van der Heijden met de schaar in de hand heeft gelicht uit zijn eigen cyclus De tandeloze tijd. Het op die manier verkregen materiaal heeft hij herzien, aangevuld en opnieuw gemonteerd en het resultaat is dit boek. Een in zekere zin gloednieuwe roman.

Het experiment lijkt me vooral geslaagd te zijn als juist niet die bewonderaars dit boek lezen, maar mensen die anders hun tijd zouden verdoen met, nu ja, noem ze maar op, onze heuse polderthrillerschrijvers.

Hoe deze roman ook tot stand is gekomen, Van der Heijden is erin geslaagd de tweede echt goede Nederlandstalige thriller op de markt te brengen. Twee echt goede thrillers in twintig jaar, dat is voor een klein land heus wel veel. (ARIE STORM)

A.F.Th. van der Heijden - Doodverf
Querido, €15,00.