Willem Melchior - Het lichaam bestaat niet *****

Narcistisch, masochistisch en (homo)seksueel doodsverlangen, geschreven, beschreven en opgeroepen door Willem Melchior, 622 bladzijden achter elkaar, is dat niet wat té? Nee, beslist niet. Het lichaam bestaat niet is een schitterend boek. Melchior is een briljant stilist, geestig; hij weet hoe hij spanning moet creëren. Soms schrijft hij schijnbaar achteloos, en dan weer expliciet precies en nauwkeurig.

Melchior staat in een traditie. Op de achterkant van het boek is een quote opgenomen van wijlen Johan Polak waarin Melchior wordt vergeleken met Wolkers, Hermans en Reve. Misschien niet zozeer qua stijl, maar wel qua niveau. Polak zag dat juist. Het lichaam bestaat niet is verplichte kost voor iedereen die van de Nederlandse literatuur houdt, of juist verplichte kost voor wie denkt daar niet van te houden, want hij zal tijdens het lezen worden bekeerd.

In 1992 debuteerde Melchior met de verhalenbundel De roeping van het vlees. Met die bundel opent dit boek, waarin tevens de romans Kasper Valentijn (1996), Het hoofd op de buik (2002) en 24/7 (2004) zijn opgenomen. Verder zijn er verhalen in te vinden - enkele die uitsluitend in literaire tijdschriften zijn gepubliceerd, en enkele gloednieuwe - en een niet eerder verschenen novelle: Verder weg dan New York.

Het lichaam bestaat niet is geen compleet verzameld werk, want Melchior schreef nog veel meer (eigenlijk heeft hij een ongekende productie): het is een op thema bijeengebrachte verzameling.

Dat thema, in elk geval de aanzet ertoe, wordt verwoord op de openingsbladzijde van Kasper Valentijn. Ik citeer de eerste zin in zijn geheel, om een duidelijke indruk te geven van de stijl van Melchior: 'De beide hartstochten van Kasper Valentijn openbaarden zich op zo prille leeftijd dat ze zijn vroegste herinneringen bepaalden: toen hij, nog geen vier jaar oud, door zijn moeder op zwemles werd gedaan en zij hem uitkleedde in de bedompte tegelruimte met haken aan de muur, houten banken, plassen op de vloer en een chloorlucht die diep in zijn neus en longen prikte, verbaasde zijn lichaam hem al, zowel het lichaam zelf, dat vanonder de kleding tevoorschijn kwam alsof het tot op dat moment, verborgen, niet had bestaan, als het feit dat het zijn lichaam was; de kou bezorgde hem kippenvel en deed hem huiverend naar zijn kleren terugverlangen.'

Zulke zinnen schrijft Melchior: gedetailleerd, evocatief, met een vaak eigenaardige spanning erin, en dan soms ineens ook verrassend ontnuchterend of laconiek. Hij spint je in met die zinnen. Hier is beslist geen sprake van mooischrijverij; 'de zwembroek was plotseling een vieze kledder,' lees je iets verderop.

Melchior heeft oog voor de context, het decor waarin zijn personages zich bewegen. Hij is een genietend schrijver en hij laat de lezer meegenieten, en zo komt de lezer bijna als vanzelf terecht in soms huiveringwekkende omgevingen. Maar ook daar staat het genieten centraal, op een ontzagwekkende manier. Sommige personages betalen hun verlangens letterlijk met de dood; een dood die ze bewust zoeken als ultiem genotverschaffend moment, maar zoals ergens luchtig wordt opgemerkt: dood ga je helaas maar één keer, je zou dat moment wel veel vaker willen beleven, het moment dat je op ultieme wijze eigenlijk nog uitsluitend je lichaam bent.

Ik beweer niet dat dit een gezellige thematiek is, en bij Melchior komt er wel meer bij kijken, maar waar het om gaat, is dat hij zijn verhalen, zijn opvattingen, de duistere verlangens en avonturen van zijn personages (één personage wil zich aan zijn auto vast laten spijkeren, als Jezus aan het kruis) met verve brengt. Dat is de reden dat Melchior geen schrijver is die zich richt tot één doelgroep, één niche. Nee, hij is een schrijver voor iedereen. Dat wil zeggen: voor iedereen die van literatuur houdt, van geweldig geschreven proza dat niet het voorspelbare vertelt, maar juist dát meedeelt waar je hoogstwaarschijnlijk zelf nooit op was gekomen. Is dat trouwens niet een mogelijke definitie van literatuur? (ARIE STORM)

Willem Melchior - Het lichaam bestaat niet *****
Atlas, 24,95 euro.