Pop: Ramses Shaffy - Laat me ****

'Ouderdom? Daar ben ik ontzettend benieuwd naar. Maar het heeft geen enkele zin om erover te speculeren. Je moet niet nadenken over wat er zou kunnen gebeuren, maar in het moment leven.''

Aan het woord is Ramses Shaffy, tijdens een interview met Martin Šimek in 1995. Shaffy is op dat moment 62 jaar en staat, zo weten we nu, aan de vooravond van een moeilijke periode waarin zijn gezondheid langzaam afneemt. Een periode die eigenlijk tot vandaag voortduurt.

Eind oktober, tijdens de presentatie van de dubbel-cd en -dvd Laat me, waarop ook Šimeks interview met Shaffy te zien is, speelde de chansonnier een paar akkoorden en beantwoordde hij stamelend enkele vragen. En hoe broos hij ook oogde, iedereen hing aan zijn lippen. Alsof het weer 1970 was.

Eigenlijk is het jammer dat die presentatie zelf niet op de dvd staat. Het zou een perfecte aanvulling zijn geweest. De drie interviews met Shaffy die wel op de dvd staan, tonen hem op totaal verschillende momenten in zijn leven. Ronnie Tober sprak hem in 1966, toen Shaffy aan het begin van zijn carrière stond. Šimek dus in 1995. Daar is hij oud, een beetje beschonken, maar nog ontzettend vitaal. Slechts zeven jaar later ging Ivo Niehe bij hem op bezoek in het Sarphatihuis, waar hij een bijna onherkenbare Shaffy aantrof. Hakkelend, onsamenhangend, lichamelijk een wrak.

Ook de rest van de dubbel-dvd is chronologisch opgezet. De eerste schijf bevat een kleine drie uur aan televisiefragmenten, waarvan de vroegste uit 1961 stammen. Het is een prachtige schatkamer vol studio-optredens en clips, waarin alle fases van zijn carrière aan bod komen. De expressiviteit van de jonge Shaffy komt het best naar voren in de clips Hallelujah Amsterdam en Assememaleistos, opgenomen voor het programma Amsterdam in muziek (1968). Dit zijn verbazingwekkend energiek gemonteerde filmpjes die veel minder gedateerd lijken dan sommige optredens uit de jaren tachtig.

Shaffy was de tijdsgeest in de jaren zestig sowieso ver vooruit. Dat blijkt ook uit het interview met Tober. Waar Tober rechtop zit en vormelijk praat, hangt Shaffy onderuit en babbelt hij ontspannen over zijn werk. Het is alsof hij in de jaren negentig of nog later geïnterviewd wordt. 

De dvd laat fraai zien hoe die tijdgeest Shaffy daarna langzaam inhaalt. De jeugdige bravoure verdwijnt en zijn optredens krijgen een andere lading. Het laatste televisiefragment stamt uit Mooi! Weer de Leeuw, waar de weer wat opgekrabbelde Shaffy in 2005 Vivre/Laat me zong, samen met Liesbeth List en Alderliefste. Door zijn breekbare, maar luide stem en de manier waarop List hem bijna moederlijk door het nummer loodst, is dit het vertederendste fragment van de hele dvd.

De tweede dvd bevat naast de genoemde interviews ook registraties van de voorstellingen Ramses & Liesbeth live! (1979) en Ramses Shaffy zingt Frank Sinatra (1991). Shaffy is naar eigen zeggen erg door Sinatra geïnspireerd, maar het optreden is wat vlak en zouteloos in vergelijking met hoe hij zijn eigen materiaal voordraagt.

De eerste plaat van de dubbel-cd die tegelijk met de dvd's verschijnt, is een verzamelaar met 22 nummers, een compilatie van hoogtepunten zoals er al vele zijn. Veel interessanter is de tweede cd. Hierop staan 22 niet eerder uitgebrachte opnamen. Het gaat om liedjes als Wit is het kleed en het erg mooie Sneeuw voor Wendela, maar ook om live-uitvoeringen van bekendere nummers. Net als op de dvd zijn de opnamen grotendeels chronologisch gerangschikt, zodat de luisteraar de ontwikkeling van Shaffys stem goed kan volgen. 

Het hoogtepunt van de cd is Als ik bang ben, opgenomen in 1997. 'Niemand dwingt me om een gesprekje aan te gaan / Niemand dwingt me om niet meer op de vlucht te slaan', zingt Shaffy die duidelijk moeite heeft zich de tekst te herinneren. De flinterdunne stem, het prachtige pianospel en de strekking van het nummer vallen mooi samen met de levensfase waarin de zanger op dat moment verkeerde. Direct na Als ik bang ben volgen nog vijf nummers die zijn opgenomen tijdens Shaffy Chantant in 1965. Een meesterlijke zet, want het contrast tussen de oude en de jonge Shaffy is ontroerend.

Bijna al het materiaal dat op de dvd en cd staat, is afkomstig uit de archieven van het Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Zoals de samenstellers zelf ook toegeven, zijn daar nog veel meer opnamen te vinden. Laat me is dan ook geen uitputtend overzicht van Shaffys carrière, maar wel een uitstekende dwarsdoorsnede die de chansonnier van alle kanten belicht. Erg sterk ook dat de verleiding is weerstaan om collega's en 'deskundigen' op de dvd over Shaffy te laten praten. Hij heeft geen context of pluimen nodig. Zijn werk spreekt voor zich. (MIKE PEEK)
(Universal)