Moeizame formatie voor de boeg

DEN HAAG - De onderhandelingen over een paars-pluskabinet van VVD, PvdA, GroenLinks en D66 zullen moeilijk zijn en veel tijd kosten, menen alle betrokkenen.

PvdA-fractievoorzitter Job Cohen verwacht ''forse onderhandelingen'' tussen de vier partijen die de coalitie paars-plus moeten vormen. Hij hoopt op een kabinet voor 1 augustus, bleek voorafgaand aan zijn gesprek met de fractievoorzitters van VVD, GroenLinks en D66, en de twee nieuwe informateurs Uri Rosenthal en Jacques Wallage.

1 augustus zou ''een prachtige datum'' zijn, zei Cohen. ''Maar ik vertel u geen nieuws als ik zeg dat het forse onderhandelingen zullen worden.''

Mark Rutte (VVD) zei dat partijen gaan kijken ''hoe ver deze combinatie komt''. D66-leider Alexander Pechtold wilde zich niet vastpinnen op een deadline voor het aantreden van een kabinet. ''Het gaat niet om data, maar om daden.'' Volgens Femke Halsema (GroenLinks) hebben de vier fractievoorzitters en de twee informateurs ''heel veel te bespreken''.

Paars-plus onvermijdelijk

Ook oud-informateur Herman Tjeenk Willink voorspelde een moeizame formatie. Bij een toelichting op zijn eindverslag zei hij dat er nu een omslag moet plaatsvinden van campagnevoeren naar kabinetsvorming. ''Van ik wil niet met jou, naar ik moet wel met jou. Dat kost tijd'', zei Tjeenk Willink.

Voor de combinatie paars-plus geldt ''een zekere onvermijdelijkheid'', gezien de verkiezingsuitslag en de verhoudingen in de Tweede Kamer. ''Je moet ergens beginnen'', zei Tjeenk Willink. Hij wees erop dat ook in de beeldvorming een omslag plaats moet vinden.

Het formatieproces voltrekt zich in Nederland langzaam, bevestigde Tjeenk Willink. ''De oorzaak is gelegen in de spanning tussen een gepolariseerde situatie voor de verkiezingen en de werkelijkheid erna.''

Beperkt akkoord

Tjeenk Willink pleit er verder voor dat een nieuwe regering aantreedt ''met een zeer beperkt coalitieakkoord op (financiële) hoofdlijnen waaraan fracties zich gebonden weten''. Dat heeft hij geschreven in de bijlagen van zijn eindverslag dat hij maandag heeft aangeboden aan de koningin.

Tjeenk Willink noemt verschillende redenen waarom hij de voorkeur zou geven aan zo'n beperkt coalitieakkoord. Volgens hem zijn uitgebreide akkoorden ''vaak een belemmering voor een adequate reactie van een kabinet op gewijzigde omstandigheden of op ontwikkelingen die niet zijn voorzien''. Hij voorziet een ''nieuw evenwicht'' met een ''kabinet dat op enige afstand van de Kamer staat''.

Tjeenk Willink constateert een ''toenemende tegenstelling tussen mensen die in de veranderende samenleving vooral kansen zien en mensen die die veranderingen vooral als bedreigend ervaren''. Tegelijk stelt hij dat een ''politiek inhoudelijk debat'' hierover uitblijft, ''zolang kabinet en Kamermeerderheid nauw aan elkaar verbonden blijven door strakke coalitieakkoorden''.

Een ander voordeel van een beperkt akkoord is dat dit ruimte geeft aan een inhoudelijke inbreng van de fracties die niet in het regeerakkoord zijn opgenomen, ''waaronder de grootste winnaar van de verkiezingen'', aldus Tjeenk Willink. Verder stelt hij vast dat kwesties die niet in het regeerakkoord zijn opgenomen, vrij zijn ''en dus niet tot een kabinetscrisis kunnen leiden''.

Persoonlijke voorkeuren

In de bijlagen somde hij nog wat persoonlijke voorkeuren op, waarvan hij zei te hopen dat de partijen er hun voordeel mee kunnen doen om dichter bij elkaar te komen. Zo gaan wat hem betreft de partijleiders in de Kamer zitten en niet in het kabinet. Een onderlinge gedragscode over hoe partijen met de media omgaan, is nog zo'n advies.

Hij zei verder dat in een regeerakkoord aan burgers helderheid moet worden gegeven over de ''aard, omvang en tempo van maatregelen om de overheidsfinanciën te saneren''.