Nederland maakt ruk naar rechts

DEN HAAG - Nederland heeft een ruk naar rechts gemaakt. Met de grote winst van de VVD en de PVV geeft de kiezer aan de rekening van de economische crisis niet te willen neerleggen bij de werkende Nederlanders met een eigen huis. Daarnaast klinkt in de verkiezingsuitslag de roep door voor een aanzienlijk strenger immigratiebeleid.

De rechtse partijen boeken samen een winst van - volgens exitpolls - 23 zetels, vooral ten koste van het traditionele midden, het CDA. De partij van Jan Peter Balkenende staat op een vernederend historisch verlies en wordt de vierde partij van het land.

Of beide winnaars de winst weten te verzilveren, is zeer de vraag. Een rechtse coalitie VVD, CDA en PVV zou net wel of net geen meerderheid krijgen. Zo'n coalitie heeft weinig kans van slagen, omdat deze partijen geen meerderheid in de Eerste Kamer hebben. Bovendien is de PVV een risicofactor: met mensen als muitend Kamerlid Hero Brinkman is de kans aanwezig dat de fractie aan interne strubbelingen ten onder gaat.

Met de groei van de rechtse partijen ten koste van het midden is de polarisatie weer helemaal terug. Tussen de VVD en PvdA is een ongekend spannende strijd ontbrand. Hieruit valt af te leiden dat Nederlanders sterk verdeeld zijn over de vraag hoe het land de komende jaren het beste door de economische crisis geleid kan worden.

Mark Rutte zet in op harde sanering van de overheid, hervorming van de arbeidsmarkt en het korten van uitkeringen. De PvdA wil de rekening van de economische crisis niet bij de uitkeringsgerechtigden en andere sociaal zwakkeren leggen en smeert de bezuinigingen uit over een langere periode. Het is het klassieke geluid van rechts tegen links.

Het traditionele beeld dat kiezers bij crises terugkeren naar het midden, is dit keer niet bewaarheid. De stemmen worden steeds verder uitgespreid over de verschillende partijen. Geen enkele fractie wist veertig zetels of meer te halen. De winnaar zal het moeten doen met slechts iets meer dan dertig zetels. Iets dergelijk is slechts eenmaal eerder voorgekomen.

Ook bij de PvdA is deze versplintering van het politieke landschap terug te zien. Hoewel de sociaal-democraten gisteren uitermate tevreden waren met het feit dat de nieuwe leider Job Cohen zijn achterstand op de liberalen op de valreep heeft ingelopen, valt zijn resultaat in absolute zin tegen. De oud-burgemeester van Amsterdam evenaarde niet eens de magere score van Wouter Bos in 2006. Pogingen om met Cohen een grote zege te boeken door hem als staatsman te positioneren, zijn niet gelukt.

De kiezer heeft definitief afscheid genomen van Balkenende en oordeelt dat zijn politieke houdbaarheidsdatum is verstreken. De halvering van het CDA ten opzichte van 2006 is een vernederende uitslag voor de man die het land acht jaar lang leidde. Balkenende scoort zelfs nog aanzienlijk slechter dan Jaap de Hoop Scheffer in 1998.

De signalen dat Nederland genoeg had van JP waren er al direct na de val van het kabinet in februari, maar de partijtop en ook de demissionair premier zelf, besloot die duidelijk hoorbare geluiden te negeren. Opvallend is dat ook de andere christelijke partij, de ChristenUnie, licht verliest. De kleinste regeringspartij lijkt vooral averij te hebben opgelopen door de uitspraken van partijleider André Rouvoet over homoseksuelen.

De partijen willen zo snel mogelijk een nieuw kabinet in elkaar zetten, om in deze tijden van economische crisis geen kostbare tijd te verliezen. Wie aan de touwtjes mag trekken, was bij het ter perse gaan van deze krant nog niet duidelijk. Wel duidelijk is dat het een heidense karwei wordt om nog voor Prinsjesdag een begroting van de nieuwe ministersploeg op tafel te krijgen. Een 'kabinet van nationale eenheid', met VVD, PvdA en CDA, is met deze uitslag - zonder de PVV - de enige haalbare coalitie met niet meer dan drie partijen. Een dergelijke samenwerking wordt normaal gesproken alleen van stal gehaald in tijden van crisis of oorlog. (GPD)