Fransen doen aan proletarisch winkelen

03-01-09 09:52 uur

Inkopen doen zonder af te rekenen, dat willen de Franse actievoerders. Foto ANP

PARIJS - Met ongeveer 45 man stormden ze op oudejaarsdag rond half vijf de supermarkt Monoprix in de Parijse buurt rond de Bastille binnen. Werklozen, arme artiesten en activisten laadden dertien winkelwagentjes overvol met goede wijn, foie gras, zalm en andere zaken die een goede jaarwisseling garanderen. De groep haastte zich naar de kassa, waar iedereen weigerde te betalen.

Andere klanten - veel Parijzenaars deden hun laatste aankopen voor oudejaarsavond - konden evenmin afrekenen: alles was geblokkeerd. De bewaking kwam erbij, daarna de directie. Die gaf de actievoerders uiteindelijk hun zin: ze mochten de inhoud van hun winkelwagentjes met een geschatte waarde van vijfduizend euro meenemen zonder te betalen.

Een woordvoerster van Monoprix: "Onze voornaamste zorg was dat de zaak niet uit de hand liep. De actievoerders waren behoorlijk gewelddadig, ze klommen op de kassa's en beledigden het personeel. De directie van het filiaal dacht dat het beter afgehandeld kon worden zonder tussenkomst van de politie. We doen wel aangifte van diefstal met geweld."

Het is de derde keer in korte tijd dat een groep actievoerders het fenomeen 'autoréduction' toepast: ze kennen zichzelf een korting toe, in dit geval van honderd procent, en dwingen de winkelier die te accepteren. Eerder werden een Monoprix in Grenoble getroffen en een vestiging van Galeries Lafayette in Rennes.

Een deel van de buit gaat naar andere werklozen, illegalen en armen, beweren de activisten. 'Deze crisis toont de waanzin van een systeem waarin sommigen het leven van anderen op het spel zetten in het casino. En als ze verliezen, moeten wij hun beurzen spekken en hun bedrijven helpen', staat te lezen op de pamfletten die ze uitdelen onder de klanten. 'Om het nieuwe jaar te vieren, moeten wij de kruimels van ons salaris of onze kerstbonus in de supermarkt uitgeven. Wat denken ze wel? Wij betalen niet.' En daaronder: 'Opheffingsuitverkoop van het kapitalisme: 100 procent korting.' De linkse beweging waarvan de leden zichzelf 'autonomen' noemen, beschouwt 'zelfkorting' als een legitiem actiemiddel van verzet tegen het kapitalisme. Er wordt ook wel gesproken van 'rechtstreeks communisme'.

Burgerlijke ongehoorzaamheid, waarbij de wetsovertreder zich beroept op een hoger moreel gelijk, kan in Frankrijk op de nodige steun rekenen. Zo maakte de boerenleider José Bové zich bij een grote groep landgenoten populair door herhaaldelijk genetisch gemodificeerde proefgewassen te vernietigen. Het kostte hem een celstraf. De moderne Robin Hoods hebben illustere voorgangers.

In 1970 overviel een vijftigtal actievoerders in Parijs de luxe traiteur Fauchon. Ze wezen erop dat een arbeider gemiddeld 3,50 franc per uur verdiende, terwijl een kilo foie gras 200 franc kostte, bijna zestig uur werken. 'Wie zijn nu de dieven?' stond destijds in een sympathiserende krant. De geëngageerde filosoof Jean-Paul Sartre steunde de proletarische winkelactie: 'Het bestaan van Fauchon is een schandaal.' (OLIVIER VAN BEEMEN)